Prosdg Sasa ISSN: 460-6456 Aalss Kovaras dalam Desa Peguura Berulag u Megevaluas Efe Perlaua Puu erhada Produs Taama Teh Aalyss of Covarace Reeaed Measureme Desgs o Evaluae Treame Effecs o Tea Produco 1 Ww Wdya, Suwada, 3 S Suedar 1,,3 Prod Sasa, Faulas Maemaa da Ilmu Pegeahua Alam, Uversas Islam Badug, Jl Tamasar No1 Badug 40116 emal: 1 wwwdya@gmalcom, wada_100358@yahoocom, 3 sue_dar@yahoocom Absrac Whe he exermes here are ocorollable cocoma varable bu ca be observed alog wh he resose varable ad here s a lear relaosh bewee he cocoma varable ad he resose varable he becomes he bass for erformg he aalyss of covarace, whereas resose o he same exermeal u measured a several dffere mes were revewed o reeaed measureme desgs I reeaed measureme desgs, cosder he sum of he squares bewee-subjecs ad whsubjecs so ha he sum of squares of error becomes reduced ad he es becomes more sesve deermg he small effec dfferece Ths aer dscusses aalyss of covarace wh reeaed measuremes aled o evaluae he effecs of reame o ea roduco (gram, he resose s measured a 13 dffere mes There are 6 levels of reame ha s corol, sadard garde, meral, orgao meral, bo orgao meral, ad bo meral ad a cocoma varable s he umber of ecco shoos The resuls show ha oly a sgfca me effec whereas he reame ad eraco effecs of reame wh me are o sgfca Keywords : cocoma varable, aalyss of covarace, reeaed measureme desgs, evaluae he effecs Absra Kea dalam ercobaa erdaa varabel eyera yag da daa dorol ea daa dama bersama dega varabel reso da erdaa hubuga ler aara varabel eyera dega varbel reso maa u mejad dasar uu melaua aalss ovaras (aaova, sedaga dalam hal reso ada u eserme yag sama duur ada beberaa wau yag berbeda daj ada desa eguura berulag Dalam desa eguura berulag, memermbaga jumlah uadra beweesubjecs da wh-subjecs sehgga jumlah uadra eelrua mejad eredus da eguja mejad lebh sesf dalam meeua erbedaa efe yag ecl Maalah membahas aaova dega eguura berulag yag dalasa ada evaluas efe dar erlaua uu erhada rodus aama eh (gram, reso duur ada 13 wau yag berbeda Terdaa 6 araf erlaua yau orol, sadar ebu, meral, meral orgao, meral bo orgao, sera meral bo da sebuah varabel eyera yau jumlah ucu eo Haslya meujua bahwa haya efe wau yag sgfa sedaga efe erlaua da eras erlaua dega wau da sgfa Kaa Kuc : varabel eyera, aalss ovaras, desa eguura berulag, evaluas efe A Pedahulua Dalam eserme dmuga erdaa faor gaggua yag berorbus dalam varablas reso, faor gaggua ersebu bsa deahu bsa juga da deahu Faor gaggua ersebu bsa deahu aau bsa juga da deahu Faor gaggua yag da deahu u daa dedala dega cara meeraa rs dasar eserme Uu faor gaggua yag deahu, ada yag bsa dorol da ada juga yag da bsa dorol Meuru Mogomery (001 egacaa adalah e desa yag dguaa uu mecegah faor gaggua Kea faor gaggua deahu da daa dorol, e eracaga yag dsebu embloa daa dguaa uu meghlaga egaruhya Namum saa faor gaggua deahu a da daa dorol, ja sedaya a daa megama la yag mbul dar faor gaggua 101
10 Ww Wdya, e al ada sea ercobaa, a daa megmbagya dalam aalss sas dega megguaa aalss ovaras Meuru Suwada (011 dalam hal faor gaggua yag da daa dorol, faor ersebu harus dlbaa sebaga varabel eyera Bersama-sama dega varabel reso, varabel eyera aa membera la ovaras, sehgga eguja efe faor dlaua melalu aalss ovaras Aalss ovaras dbagu dega cara meyesuaa varabel reso yag dama erhada egaruh dar varabel eyera (varabel ooma Ja eyesuaa seer u da dlasaaa, varabel eyera daa megaa uadra egah eelrua, da uj mejad da sesf Prosedur aalsss ovaras dbua dega megombasa aalss varas da aalss regres Dla ha, eserme daa dlaua dega u eerme yag sama resoya duur ada beberaa ods aau beberaa wau egamaa, coohya ada asus egobaa ase Desa yag dguaa uu asus adalah desa dega eguura berulag (Reeaed Measureme Meuru Davs (00 euaa uama dar desa eguura berulag adalah memuga memeroleh formas megea erubaha ada ola dvdual Pada desa eguura berulag memermbaga jumlah uadra bewee-subjecs (aar subje da wh-subjec (dalam subje, area sumber varas bewee-subjecs daa dhlaga dar esalaha eserme eguja mejad lebh sesf Model dasar dar desa eguura berulag adalah uu melha egaruh dar sebuah era, sebuah uu, sebuah oba da laya Dalam rae dmuga desa eguura berulag uu beberaa araf dega varabel eyera yag da daa dorol (aaova Oleh area u erlu sebuah racaga yag megombasa efe erlaua da efe wau Berdasara uraa dar laar belaag d aas, maa masalah yag daa ddefas adalah (1 Bagamaa medesa asus aalss ovaras dalam oes desa eguura berulag? ( Bagamaa efe dar erlaua, wau egamaa da juga erasya ada daa rodus eh? Berdasara defas masalah maa ujua yag g dcaa dalam eulsa maalah adalah uu (1 medesa asus aalss ovaras dalam oes desa eguura berulag ( meguj efe dar erlaua, wau egamaa da juga erasya ada daa rodus eh B Ladasa Teor Aalss ovaras (aaova adalah suau e yag bermafaa uu megaa eeaa dar suau eserme Ja dalam sau ercobaa erdaa varabel reso da ada varabel la yag da daa dorol ea daa dama bersama varabel reso sera erdaa hubuga lear aaara edua verabel ersebu, maa varabel la ersebu dsebu suau ovara aau varabel eyera (varabel ooma Meuru Suwada (011 aalss ovaras melbaa, meyesuaa, megama varabel reso yag dama erhada egaruh dar varabel ooma Jad aalss ovaras adalah suau meode eag uaya meyesuaa erhada egaruh suau varabel gaggua yag a daa dedala Suau eserme daa dlaua dega u eerme yag sama resoya duur ada beberaa ods aau beberaa wau egamaa, desa yag dguaa uu asus adalah desa dega eguura berulag Desa eguura berulag bsa dguaa uu beberaa araf dega varabel eyera yag da daa dorol (aaova Oleh area u erlu sebuah racaga yag Volume 3, No, Tahu 017
Aalss Kovaras dalam Desa Peguura Berulag 103 megombasa efe erlaua da efe wau Aalss ovaras dalam desa eguura berulag, dguaa ja erdaa sau faor dega araf yag ddalamya erdaa beberaa subje, doasa sebaga jumlah subje dar sea gru da, da sea subje dama selama wau egamaa Meuru 1 Ceurvors da Soc (1978 model uu aalss ovaras dalam desa eguura berulag adalah 1,, yj ( j ( j ( j ( ( xj x j, j 1,, (1 1,, dmaa : y j ( j ( j ( j( = Nla reso uu uu gru e-, wau egamaa e-j da subje e- = efe raa raa umum = efe uu gru e- = efe uu subje e- dalam gru e- = efe uu wau egamaa e-j = efe uu eras gru e- dega wau egamaa e-j = efe uu eras wau egamaa e-j dega subje e- dalam gru e- = oefse regres ler yag meujua eergauga y j ada x j = varabel eyera uu gru e-, wau egamaa e-j da subje e- x j x = mea dar xj = eelrua aca j Dega asums efe eelrua aca berdsrbus ormal ~ N(0, j, oefse regres sama uu sea araf erlaua, erdaa hubuga lear aara da, varabel ooma da degaruh oleh erlaua da efe gru, wau egamaa sera erasya adalah ea Meuru Wer (1991 ada aalss ovaras dalam desa eguura berulag jumlah uadra daa dars mejad JKT JK aar JK, uu subje dalamsubje jumlah uadra oal daa ddefsa sebaga beru :, ( JKT JKT JKT yj y 1 j1 1 xj x 1 j1 1 xj x y j y 1 j1 1 (3, (4 uu jumlah uadra aar subje daa duraa mejad jumlah uadra gru da jumlah uadra subje dalam gru, jumlah uadra gru daa ddefsa sebaga: y y 1 j1 1 x x 1 j1 1, (5, (6 Sasa, Gelombag, Tahu Aadem 016-017
104 Ww Wdya, e al x x y y 1 j1 1, (7 da jumlah uadra subje dalam gru daa ddefsa sebaga: y y JKS( G (8 1 j1 1 x x JKS( G (9 1 j1 1 x x y y JKS( G (10 1 j1 1 sedaga jumlah uadra dalam subje daa duraa mejad jumlah uadra wau egamaa, eras aara gru dega wau egamaa sera jumlah uadra eelrua, jumlah uadra wau egamaa daa ddefsa sebaga: y y 1 j1 1 x x 1 j1 1, (11, (1 x x y y 1 j1 1, (13 jumlah uadra eras gru dega wau egamaa : yj y y y 1 j1 1, (14 xj x x x 1 j1 1, (15 xj x x x y y y y 1 j1 1 (16 y ˆ ( b s ( x x y Persamaa regres uu aar subje yau :, eduga eofse regres uu aara subje ( ˆ b s daa dyaaa dega : JKS ( G da jumlah uadra erores uu subje dalam gru : JKS ( G ˆ b s, (17 JKS ( G JKS ( G JKS ( G (18 JKS ( G Jumlah uadra eelrua uu dalam subje daa dyaaa sebaga beru : yj y JKS( G 1 j1 1 xj x JKS( G 1 j1 1 xj xj ( yj y 1 j1 1, (19, (0 ( JKS ( G, (1 Volume 3, No, Tahu 017
Aalss Kovaras dalam Desa Peguura Berulag 105 eduga eofse regres uu dalam subje ˆ daa dyaaa dega : ( ws da jumlah uadra eelrua erores adalah : ˆ w s, ( (3 Uu medaaa jumlah uadra erores yag laya deroleh dega meambaha eelrua e beu jumlah uadra da jumlah hasl al, uu jumlah uadra gru erores ddaa : ( JKS ( G ( JKS ( G JKS ( G (4 JKS ( G uu jumlah uadra wau egamaa erores ddaa : ( ( uu jumlah uadra eras gru dega wau egama erores d daa : ( ( Hasl uraa daas daa drgas e dalam abel aalss ovaras sebaga beru : Tabel 1 Tabel Aalss Kovaras dalam Desa Peguura Berulag (5 (6 Sumber Varas Gru Subje (Gru Sumber Varas Wau Pegamaa Ieras Gru dega Wau Pegamaa Keelrua Aar Subje (bewee subje Jumlah Deraja Bebas Kuadra Tegah F Kuadra 1 JKS G 1 ( Jumlah Kuadra KTG 1 JKS( G KTS( G 1 Dalam Subje (wh subje 1 KTG F G KTS ( G Deraja Bebas Kuadra Tegah F ( 1( 1 ( 1( 1 KTW 1 KTGW ( 1( 1 KTE ( 1( 1 F W KTW KTE KTGW F GW KTE Sasa, Gelombag, Tahu Aadem 016-017
106 Ww Wdya, e al Sas uj F daa dguaa uu meguj erbedaa dar efe gru, wau egamaa da eras aara gru dega wau egama dega rumusa hoessya adalah H0 : h 0 ; uu sea h H1 : h 0 ; alg sed uu sau h, (7 dmaa h adalah efe uu gru (, efe uu wau egamaa ( da efe j uu eras gru dega wau egamaa ( ( Dega araf yaa α, ola H0 ja F Fabel C Hasl da Pembahasa Daa yag dguaa uu megalasa desa adalah daa seuder, yau daa egamaaa ucu eo ada alas uu bo orgao meral yag ddaa dar eela d Pusa Peela da Pegembaga Teolog Meral da Baubara (Puslbag emira Beru adalah hasl aalss daaya : Tabel Tabel Aalss Kovaras dalam Desa Peguura Berulag uu daa Pegamaa Pucu Peo ada Alas Puu Bo Orgao Meral Aara Subje j Sumber Deraja Jumlah Kuadra Varas Bebas Kuadra Tegah Gru 19,4584645 5 5,891699 Subje (Gru 185,09331 17 10,88407836 Dalam Subje F,37886 Sumber Deraja Jumlah Kuadra Varas Bebas Kuadra Tegah F Wau Pegamaa 147,040486 1 178,900405 19,9117 Ieras Gru dega 435,78445 60 7,6140709 0,80819 Wau Pegamaa Keelrua 1931,94597 15 8,98569580 Berdasara Tabel daa dlaua eguja hoess sebaga beru : 1 Efe Perlaua Dega α = 5% maa H 0 derma, area FG Fabel yau,37886 <,81 Arya, secara raa-raa erbedaa uu da membera efe yag berbeda erhada rodus eh Efe Wau Pegamaa Dega α = 5% maa H0 dola, area FW Fabel yau 19,9117 < 1,7974 Arya, secara raa-raa erbedaa wau emea membera efe yag berbeda erhada rodus eh Volume 3, No, Tahu 017
Aalss Kovaras dalam Desa Peguura Berulag 107 3 Efe Ieras Perlaua dega Wau Pegamaa Dega α = 5% maa H 0 dola, area FGW F yau 0,80819<1,7974 abel Arya, secara raa-raa da ada eras aaara uu dega wau emea Uj asums uu aals ovaras dalam desa eguura berulag : 1 Uu meguj hoess ol bahwa oefse regres homoge uu sea erlaua dguaa sas uj F S /( 1 S / ( 1 Dega α = 5% maa H 0 derma, area F Fabel yau 15,818 < 1,37055 Arya, oefse regres homoge uu sea erlaua Uu meguj hoess ol bahwa varabel eyera da degaruh oleh erlaua dguaa sas uj ( 1 F ( ( 1 Dega α = 5% maa H 0 derma, area F Fabel yau 1,19041 <,34183 Arya, varabel eyera da degaruh oleh erlaua 3 Keelrua berdsrbus ormal Gambar 1 Q-Q Plo Normal 4 Hubuga aara varabel eyera dega varabel reso bersfa ler Gambar Plo aara Y (varabel reso dega X (varabel eyera Dar lo daas daa dlha bahwa ada hubuga ler aara varabel eyera dega varabel reso 5 Uu hoess ol bahwa varabel eyera da memegaruh varabel reso sas uj yag dguaa adalah / F /( ( 1 Sasa, Gelombag, Tahu Aadem 016-017
108 Ww Wdya, e al dega α = 5% maa H 0 derma, area F Fabel yau 1051,45 > 3,88168 Arya, varabel eyera memegaruh varabel reso D Kesmula da Sara Kesmula Berdasara hasl da embahasa yag d sudah deroleh, maa ddaa beberaa esmula sebaga beru: 1 Aalss ovaras dalam desa eguura membag jumlah uara oal mejad jumlah uadra aar subje da dalam subje Uu jumlah uadra aar subje duraa mejad jumlah uadra gru da jumlah uadra subje dalam gru Uu jumlah uadra dalam subje duraa mejad jumlah uadra wau egamaa, jumlah uadra eras wau dega gru da jumlah uadra eelrua Dar daa rodus eh dega ucu eo sebaga varabel eyera ddaa bahwa secara raa-raa wau emea membera efe yag berbeda sedaga uu da memebera efe yag berbeda, sera da erdaa eras aara uu dega wau egamaa Sara Dalam eulsa jural, euls haya melaua eguja aalss ovaras dega sau varabel eyera dalam desa eguura berulag Pembaca yag erar uu melajua ermasalaha selajuya, euls meyaraa uu melaua aalss ovaras dega lebh dar sau varabel eyera dalam desa eguura berulag Dafar Pusaa Ceurvors, RW da Soc, WA (1978 Commes O The Aalyss Of Covarace Wh Reeaed Measures Desgs Mulvarae Behavoral Research, 509-51 Davs, CS (00 Sascal Mehods for he Aalyss of Reeaed Measuremes Srger, Calfora Mogomery, DC (001 Desg ad Aalyss of Exermes Joh Wley & Sos, Ic, New Yor Suwada (011 Desa Eserme uu Peela Ilmah Alabea, Badug Wer, BJ (1991 Sascal Prcles Exermeal Desg McGraw-Hll, Ic Pred he Ued Saes of Amerca, New Yor Volume 3, No, Tahu 017