Peeapa Daa Evelope Aalyss uu Efses Kea Kayawa pada PT. X Wda Sulash, He Kuswao da Des Suslagu Juusa Sasa, F-MIPA, Isu Teolog Sepuluh Nopebe (ITS) Jl. Aef Raha Ha, Suabaya 60111 E-al: he_@sasa.s.ac.d,des_s@sasa.s.ac.d 1 Absa-- Efses ea ayawa (Poduvas) dapa dgaa dega dagoss, pelaha, da daa. Dagoss dapa dlaua secaa foal oleh seap dvdu yag ea uu egaa eapuaya dala egevaluas, epeba ea aau bsa dlaua peusahaa dega eguu poduvas ayawa. Deal eode Daa Evelope Aalyss (DEA) yag dguaa dala peguua efses suau u. Pada ugas ah dlaua aalss ga efses ea ayawa d peusahaa eleouas d wlayah Eas Java dega egguaa eode DEA-CCR yag beoeas pu. Daa yag dguaa adalah daa seude yau ulah peeaa, ulah wau,da bobo peeaa sebaga pu sea daa ovee sebaga oupu. Hasl aalss euua bahwa efses ayawa dega DMU sebaya 53 ayawa haya ada 7 ayawa yag el ea efse sedaga 46 ayawa laya da efse. Kayawa yag da efse aa dlaua poyes dega oeas pu sehgga awaya bsa efse. Hasl poyes dpeoleh bahwa pu yag pelu ega ulag egea wau pegeaa BTS (X 8 ) da wau pegeaa FO (X 11 ). Kaa uc : Daa Evelope Aalyss (DEA), efses, ayawa, DEA-CCR oeas pu I. PENDAHULUAN Seap ogasas beepega ehadap ea eba yag apu dhasla oleh agaa sse yag belau dala ogasas esebu. Maaee sube daya ausa eupaa salah sau fao uaa uu edapaa ea eba. Megaa ea ayawa (Poduvas) dapa dlaua dega dagoss, pelaha, da daa, (Tpe, 1993). Dagoss dapa dlaua secaa foal oleh seap dvdu yag ea uu egaa eapuaya dala egevaluas, epeba ea aa bas dlaua peusahaa dega eguu poduvas ayawa. Dala aga egaa poduvas ayawa suau peusahaa eleouas yau PT. X aa eguu poduvas ayawaya uu eguag ovee. Megeahu sebeapa besa ga pegauh peguaga wau ovee ehadap ea aau poduvas ayawa, aa peuls elaua peela egea hal esebu dega egguaa DEA ( Daa Evelope Aalyss ). Peela egguaa eode DEA aea vaabel-vaabel yag deahu bepegauh ehadap la ovee bsa dala aau dasala sesua ebuuha. II. TINJAUAN PUSTAKA a. Daa Evelope Aalyss (DEA) DEA eupaa pegebaga le pogag yag ddasaa pada peguua ea elaf da suau u podus bedasaa bebeapa aso bobo da oupu ehadap pu uu suau DMU. Yag dasud DMU adalah sesuau hal yag el esaaa aaes opeasoal. Beu adalah bebeapa slah DEA yag pelu deahu (Ye,d.2005). 1. Ipu 2. Oupu 3. Decso Mag U (DMU) Sesuau yag dla da dbadga aaa pu da oupu sehgga dpeoleh la efses elafya. Asus-asus yag edasa dala pelha DMU euu Raaaha (2003) aaa la sebaga beu : a. DMU haus eupaa u-u yag hooge. b. Julah DMU lebh baya da ulah pu da oupu. c. Bobo d. Peguua beoeas pu e. Peguua beoeas oupu f. Cosa Reu o Scale (CRS) Asus eyaaa bahwa peabaha sau u pu aa eghasla peabaha sau u oupu. g. Efses es Keapua sebuah u uu eghasla oupu seasal ug da seulah pu yag dguaa. DEA eeua aso asal da ulah oupu yag dbe bobo ehadap ulah pu yag dbe bobo, dega bobo yag deua oleh odel. Efses elaf (θ ) da DMU e- dfoulasa sebaga beu. u y 1 v x 1 (1) Keeaga: u = bobo oupu, = 1,2,3,..., v = bobo pu, = 1,2,3,..., y = la da oupu suau u e- x = la da pu suau u e- = es DMU, = 1, 2, 3,..., b. Model DEA-CCR (Chaes Coope Rhodes) Model CCR dguaa uu egaas peasalaha dega ega DMU uu egadops bobo yag dapa easala aso poduvas da DMU esebu apa aso da DMU la elebh 1. Beu egubah
2 aso poduvas ead peguua efses elaf. Msala edapa seulah DMU. Masg-asg DMU egguaa seulah pu da oupu. Ja DMU yag aa daalss adalah DMU e-. Maa peghuga la efses dfoulasa sebaga beu. Fugs uua ax u y 1, = DMU yag del v x 1 u y dega edala 1 1, uu seap DMU v x 1 dala sapel = 1,2,, (2) u, v 0 ; = 1, 2,..., ; = 1, 2,..., (Boussofae, Dyso, da Thaassouls, 1991) Beu pesaaa d aas el ulah solus yag da ebaas, sehgga foulas d aas dubah dala beu le pogag. Foulasya dapa dlha pada pesaaa 3. Fugs uua ax u y, = DMU yag del 1 dega edala v x 1 (3) 1 u y v x 0 = 1,2,, u, 0 1 1 v ; = 1, 2,..., ; = 1, 2,..., Beu dual da odel DEA-CCR dfoulasa pada pesaaa 4. Fugs uua dega edala x x 0, = 1, 2,..., 1 y y, = 1, 2,..., 1 0, = 1, 2,..., ; = obe (4) Nla θ pada odel 4 adalah la efses DMU e-. Sesua dega eoea dual dala poga le, besaya θ aa saa dega la opal u y pada odel pal 3. θ aa 1 bela 0< θ 1. λ pada odel 4 eupaa beu asfoas da u da v pada odel 3. λ adalah suau vaabel yag euua sebeapa besa pu dapa duua da oupu dapa daa uu ebua suau DMU yag sedag devaluas ead efse. DMU daaa efse a θ =1 da seua λ = 0. Oleh aea u, bedasaa la opal θ yag elah dpeoleh pada odel 4 aa dguaa odel poga le uu edees euga o-zeo slac dega easala slac-slac yag ada sehgga dpeoleh o-zeo slac euaa pada DMU-DMU yag beada pada ods wealy effce. Model esebu adalah sebaga beu. Fugs uua ax 1 dega edala x 1 1 1 S S S x, = 1, 2,..., y S y, = 1, 2,, (5), S, S 0, = 1,2,..,; : obe yag del Model 4 da odel 5 dapa dfoulasa dala sebuah odel sepe beu. Fugs uua: S S dega edala: y y S 0, = 1, 2,..., x S x,=1,2,., (6), S, S 0 del. da, = 1, 2,..., ; =DMU yag S adalah vaabel slac uu pu e- S adalah vaabel slac uu oupu e-. adalah blaga eal dega la posf yag saga ecl. Kehada dala fugs obef esebu, secaa efef ega uu egopas θ elebh dahulu sebelu vaabelvaabel slacya. Dega dea opas vaabel-vaabel slac da e pegauh hasl opas θ. DMU daaa efse pada odel 6 a θ =1 da seua slacya ol ( S = 0, S = 0). c. Pegaa Efses Model DEA-CCR Melaua pegaa efses, aa pu da oupu pelu dpoyesa. Sehgga DMU yag da efse dapa dgaa. Besa pebaa pu x da oupu y dapa dhug da: x x x S ( 1 ) x S y S Ruus uu pebaa la pu da la oupu yag dsebu dega CCR poeco yau: xˆ x x x S x (7) yˆ y y y S y (8) Dega xˆ adalah pu opal pada DMU e- ŷ adalah oupu opal pada DMU e- (Coope, Sefod, da Toe, 2007)
3 III. METODOLOGI PENELITIAN a. Sube daa Daa yag dguaa dala ugas ah adalah daa seude yau daa ayawa peusahaa X dega ulah ayawa sebaya 53 ayawa da dvs Feld Opeao d Aea Eas Java. Aea esebu ed da Jebe, Madu, Malag, Madua, Suabaya 1 da Suabaya 2 pegabla daa d Eas Java aea euu dvs face d aea edapa wau luag eap ovee ega. b. Vaabel Peela Vaabel yag dguaa dala peela ed da vaabel oupu da vaabel pu. Daa ulah wau, bobo peeaa, da ulah peeaa yag sebaga pu da ulah Ovee yag dselesaa sebaga oupu. Tabel 3.1 Vaabel Peela N Naa Jes o Vaabel Vaabel Keeaga 1 Ovee(Y 1) Oupu Julah a ovee yag dcla oleh ayawa dala 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 Julah peeaa Ipu BTS (X 1 ) Julah peeaa Ipu CME (X 2 ) Julah Peeaa Ipu CORE (X 3) Julah Peeaa Ipu FO (X 4) Julah Peeaa Ipu Ohe (X 5) Julah Peeaa Ipu Tassso (X 6) Wau peeaa Ipu BTS (X 7 ) Wau peeaa Ipu CME (X 8 ) Wau Peeaa CORE (X 9) Ipu Wau Peeaa Ipu FO (X 10) Wau Peeaa Ipu Ohe (X 11) Wau Peeaa Ipu Tass so (X 12) Bobo peeaa Ipu BTS (X 13 ) Bobo peeaa Ipu CME (X 14 ) peode 1 ahu eah Julah peeaa BTS yag deaa dala peode 1 ahu eah Julah peeaa CME yag deaa dala peode 1 ahu eah Julah peeaa CORE yag deaa dala peode 1 ahu eah Julah peeaa FO yag deaa dala peode 1 ahu eah Julah peeaa Ohe yag deaa dala peode 1 ahu eah Julah peeaa Tassso yag deaa dala peode 1 ahu eah Julah wau peyelesaa peeaa BTS yag deaa dala peode 1 ahu eah Julah wau peyelesaa peeaa CME yag deaa dala peode 1 ahu eah Julah wau peyelesaa peeaa CORE yag deaa dala peode 1 ahu eah Julah wau peyelesaa peeaa FO yag deaa dala peode 1 ahu eah Julah wau peyelesaa peeaa Ohe yag deaa dala peode 1 ahu eah Julah wau peyelesaa peeaa Tassso yag deaa dala peode 1 ahu eah Bobo peeaa BTS yag deaa dala peode 1 ahu eah Bobo peeaa CME yag deaa dala peode 1 ahu eah 16 Bobo Peeaa CORE (X 15) Ipu Bobo 17 Peeaa Ipu FO (X 16) Bobo 18 Peeaa Ipu Ohe (X 17) Bobo 19 Peeaa Tass Ipu so (X 18) Bobo peeaa CORE yag deaa dala peode 1 ahu eah Bobo peeaa FO yag deaa dala peode 1 ahu eah Bobo peeaa Ohe yag deaa dala peode 1 ahu eah Bobo peeaa Tassso yag deaa dala peode 1 ahu eah Tabel 3.2 Suu Daa Afas Kayawa d Eas Java DMU No (egee) X 1 X 2 X 3 X 17 X 18 Y 1 1 Abo x 11 x 21 x 31 X 171 Y 181 Y 11 2 Na x 12 x 22 x 32 Y 172 Y 182 Y 12........ N Yudsa x 1 x 2 x 3 X 17 X 18 Y 1 c. Lagah Aalss Adapu lagah aalss yag dguaa dala peela adalah sebaga beu : 1. Meeapa vaabel uu euaa DMU, pu, da oupu. 2. Megupula daa. 3. Medespsa asg asg aea bedasaa se yag palg baya eea ode da ode peeaa ebaya d seap aea. 4. Melaua peguua efses ehadap ea ayawa dega DEA-CCR uu asg asg aea. 5. Mebua peeaa uu ayawa yag efse dala seap aea da ayawa yag da efse uu dbag bedasaa posease efses (efse aau da efse). 6. Melaua poyes pebaa pada ayawa d Java Rego yag da efse sehgga bsa dlaua efses. 7. Mea espula da hasl poyes uu egaa efses ayawa yag da efse. IV. ANALISIS DAN PEMBAHASAN Table beu eupaa wlayah yag asu e dala Eas Java. Koa-oa selauya daalss uu egeahu se aa da asgasg oa esebu yag el ode peeaa palg baya da peasalaha apa yag ead. 22% 21% JEMBER MADIUN 12% MADURA MALANG SURABAYA 1 SURABAYA 2 Gaba 1 Julah Ode Peeaa d Eas Java
4 Bedasaa Gaba 1 dapa deahu bahwa Ode peeaa ebesa edapa d 3 aea yau 21% d Jebe, d Malag, da 22% d Suabaya 2. Beu eupaa gaba 10 se yag palg baya eea ode d Jebe. 3% 3% 2% 2% 2% 1% 1% 1% Bedasaa Gaba 5 dapa dlha bahwa pada daeah Jobag 3 ode peeaa pada asalah FO, HUT Madu 54% ode peeaa pada Tassso, da HUT Ked 40% ode peeaa pada asalah CME. Beu eupaa gaba 10 se yag palg beasalah d Madua. 3% 3% 3% 2% 2% 2% 2% 2% 1% 1% Gaba 2 10 se dega ode peeaa egg d Aea Jebe Dlha da Gaba 2 deahu 10 se yag palg beasalah d Jebe yau Sepu, Jebe, Bayuwag, Pobolggo, Klaah, Wooeo, Pasa, Baula, Cugg, da Puge. Daa ode peeaa ada d se Sepu. Selauya aa delasa bebeapa ode peeaa ada pada asg-asg se d Jebe. Pebahasa ode peeaa esebu dapa dlha pada Gaba beu. 5 58% 54% 28% 1 13% 19% 2 2 21% 13% 1 2% 4% 2% 1% 3% 4% 3% 2% SEMPU JEMBER BANYUWANGI PROBOLINGGO Gaba 3 Jes Ode Peeaa 4 se d Aea Jebe Bedasaa Gaba 3 dpeoleh hasl bahwa pada daeah Sepu, Jebe, Bayuwag ode peeaa lebh da 50 % pada asalah assso, sedaga Pobolggo 28 % ode peeaa pada asalah CME. Beu eupaa gaba 10 se yag palg beasalah d Madu. 4% 3% 2% 2% 2% 2% 2% 2% 2% Gaba 4 10 se dega ode peeaa egg d Aea Madu Dlha da Gaba 4 deahu 10 se yag palg beasalah d Jebe yau Jobag, HUT Madu, HUT Ked, Sab, Pae, Kasha Paca, Moooo, Pesae Ked, See Ked, da Sedeg. Selauya aa delasa bebeapa ode peeaa pada asg-asg se. BTS CME CORE EWO FO OTHERS TRANSMISSION 3 54% 40% 2 1 14% 10% 4% 2% 3% 1% 0% 1% JOMBANG HUT MADIUN HUT KEDIRI Gaba 5 Jes Ode Peeaa 3 se d Aea Madu 1% 30% 1 Gaba 6 10 se dega ode peeaa egg d Aea Madua Dlha da Gaba 6 deahu 10 se yag palg palg baya eea ode asalah peeaa d Madua yau Paeasa, HUT Kalage, Bagala, Sapag, Pegaea, Budaga Paeasa, Obe, Gals Bagala, da Bau Koceg. BTS CME CORE EWO FO OTHERS TRANSMISSION 61% 29% 3 23% 21% 1 11% 13% 9% 8% 8% 3% 0% 0% 1% 1% PAMEKASAN HUT KALIANGET BANGKALAN Gaba 7 Jes Ode Peeaa 3 se d Aea Madua Bedasaa Gaba 7 dapa dlha bahwa pada daeah Paeasa 61% asalah pada assso, HUT Kalage 29% peasalaha pada Ohes, da Bagala 3 asalah pada CORE. Beu eupaa gaba 10 se yag palg baya eea ode d Malag. 3% 2% 2% 2% 2% 2% 1% 1% 1% Gaba 8 10 se dega ode peeaa egg d Aea Malag Dlha da Gaba 8 deahu 10 se yag palg beasalah d aea Malag yau se Malag, Pagedaga, Gepol, Pasuua, Bla, Bagl, Suu, Moosa, Doyo, da Sapua Padaa. Selauya aa delasa bebeapa peasalaha pada asg-asg se. 61% 4 29% 3 39% 29% 24% 1 14% 1 1% 4% 3% 1% 0% 3% 1% MALANG PAGEDANGAN GEMPOL PASURUAN Gaba 9 Jes Ode Peeaa 4 se d Aea Malag Bedasaa Gaba 9 daas dapa dlha bahwa pada daeah Malag 4 ode peeaa pada assso, Pagedaga 39% ode peeaa pada asalah Ohes, Gepol 61% ode peeaa ebaya pada CME, da Pasuua 29% beasalah pada CME da Tassso. Beu
5 eupaa gaba 10 se yag palg beasalah d Suabaya 1. 4% 3% 2% 2% 2% 2% 2% 1% 1% Gaba 10 10 se dega ode peeaa egg d Aea Suabaya 1 Bedasaa Gaba 10 dapa dlha 10 se yag palg baya eea ode peeaa yau se Laoga, HUT Booegoo, Cee, Maua Kulo, Booegoo, Pua Jaya, Spag, Abega, Gudh, da Pas Wea. Gaba beuya aa delasa bebeapa peasalaha pada asg-asg se. 84% 58% 43% 23% 41% 11% 22% 19% 19% 1 14% 13% 2% 1% 3% 0% 0% 0% 3% 9% 3% LAMONGAN HUT BOJONEGORO CERME MANUKAN KULON Gaba 11 Jes Ode Peeaa 4 se d Aea Suabaya 1 Bedasaa Gaba 11 dapa dlha bahwa pada daeah Laoga, HUT Booegoo, da Cee palg baya eea ode asalah peeaa pada Fbe Op sedaga pada daeah Maua Kulo 41% ode beasalah pada Tassso. Laoga uga eea ode peeaa 23% pada asalah assso. 4% 3% 3% 3% 2% 2% 2% 2% 2% 2% Gaba 12 10 se dega ode peeaa egg d Aea Suabaya 2 Gaba 12 epelhaa 10 se yag eea ode peeaa ebaya d Suabaya 2 yau se Suu Welu, Budua Sdoao, Bu Ca Faa, Ka, Tosobo Sdoao, Su, Keaaya Idah, Suabaya Newo Buldg Rugu, Balogbedo Sdoao, da Feld Suabaya 2. Selauya aa delasa bebeapa peasalaha pada asg-asg se. 2 23% 9% 1% 0% 0% 0% 1% 1% 0% 1% 1% 1% SUMUR WELUT 3 70% 7 7 BUDURAN SIDOARJO BUMI CITRA FAJAR KRIAN Gaba 13 Jes Ode Peeaa 4 se d Aea Suabaya 2 Bedasaa Gaba 13 dapa dlha bahwa pada daeah Suu Welu 3 ode peeaa pada asalah assso sedaga pada daeah Budua Sdoao, Bu Ca Faa da Ka lebh da 70% ode peeaa yag beasalah adalah CME. Efses ea ayawa Aalss efses yag dguaa adalah eode DEA-CCR dega pedeaa yag beoeas pu. Beu eupaa hasl peeaa ayawa bedasaa efsesya. Yod Iwa Muhaad Azz Haoyo Fasyal Al Bhw Noaha Bayu Kuawa Agug Pua Wadhaa Kuspayoo Masu Vey Wayao Shely Adaa Wawa Paseyo Abdul Wa T Yulao Kua Kayad Cada Nuhad Waluyo Aa Mahah Mochaad N Fasal Had Yud Basaoo Moch Sasul Af Mohaad Taufq Alasyah Suoo Wahyoo Muhls Cada Wla Maseya T Mawad Fa Hdaya Cahyad Ubadllah Ua Suhaoo Mlyao Yudsa Yoe Pua Ad Pyo Susao Suwao Heu Mubuaha Nu Ha Rdwa Mas Sofya Cha Agus Paaya Dw Nu Edy Saoso Aef Susao Ed Saoso Muhaas Fdya Ayao Dw Mu Susao Ha Adya Ae Wbowo Da A Suao Abo Ad Muhaad Babag Suso A. Faq El Haa Hed Aso Wawa Seyohad Haa Nashudd Achad J. Na 86.99 79.02 67.50 57.03 56.67 54.39 51.81 46.12 44.38 43.51 41.05 40.29 35.99 29.55 28.84 27.73 27.32 23.67 23.03 23.00 22.71 19.72 18.79 18.34 18.04 18.04 17.78 17.56 17.46 15.56 15.09 14.98 14.04 13.61 13.18 13.13 11.65 10.62 9.80 9.53 8.91 7.28 7.11 5.61 1.72 1.60 Gaba 14 Efses Kea Kayawa d Eas Java Aea DMU daaa efse apabla DMU epuya la θ = 1, S = S = 0 yau ayawa Agug Pua Wadaa, Bayu Kuawa, Bhw Noaha, Fasal Al, Haoyo, Muhaad Azz, da Yod Iwa. Yag aa da 7 ayawa yag efse eyeba d seluuh wlayah d Eas Java. DMU daaa da efse apabla DMU epuya la θ 1, S 0 aau S 0 yau 46 da 53 ayawa dyaaa da efse, daaaya Abo Ad, Muhaas, Hed Aso, Da A, Masu, Mlyao, da Sofya Ca. Oleh aea u 46 ayawa aa dlaua poyes uu egeahu vaabel aa saa yag bepegauh ehadap efses. Poyes DEA CCR Oeas Ipu Efse secaa es beasus bahwa seua ayawa beea dega opal. Pada peela
6 dguaa eode opas oeas pu. Slac pu da oupu uu ap ayawa d Eas Java dapa dlha pada lapa. Bedasaa hasl poyes pada 46 ayawa yag da efse aa peba bedasaa peeaa pada Gaba 14, yag dpeoleh hasl sebaga beu. 1. Kayawa dega efses 76 99 % sebaya 2 ayawa yag haus dpeba dega ega ebal uu vaabel wau pegeaa BTS, wau pegeaa CME, wau pegeaa FO, wau pegeaa Ohes, wau pegeaa Tasss, da bobo peeaa asss. 2. Kayawa dega efses 51 76 % sebaya 5 ayawa yag haus dpeba dega ega ebal vaabel ulah peeaa CME, wau pegeaa BTS, wau pegeaa CME, wau pegeaa FO, wau pegeaa Ohes, wau pegeaa Tassso, bobo peeaa CME, da bobo peeaa Tassso. 3. Kayawa sebaya 39 dega efses uag da 51% bsa dpeba dega ega ebal vaabel ulah peeaa CME, ulah peeaa Tassso, wau pegeaa BTS, wau pegeaa CME, wau pegeaa CORE, wau pegeaa FO, wau pegeaa Ohes, wau pegeaa Tassso, bobo peeaa CME, da bobo peeaa Tassso. Replace RBS Module ada bebeapa paaee yag haus egguaa ala eeu sehgga peeaa cedeug epuya bobo gg. Peeaa FO sed eupaa peeaa yag bebobo gg sehgga saga bepegauh ehadap efses. [3] Ye, Supao, ad Sswao, N.2005. Peeapa Daa Evelope Aalyss dala Pelha Supple da Pebaa Pefoas Supple. Posdg Sea Nasoal Maaee Teolog II. Suabaya: Poga Sud MMT-ITS. [4] Raaaha, R. 2003. A Ioduco To Daa Evelope Aalyss: A Tool Fo Pefoace Measuee. New Delh: Sage Publcaos. [5] Ia, 2010. peguua efses ea ayawa dega DEA (Daa Evelope Aalyss), Sps Mahasswa Te Idus Uvesas Pebagua Nasoal Veea Jawa Tu [6] Apla, T,2010. Podufas Teaga Kea pada Suu Raga Aap Baa, Sps Mahasswa Uvesas Pebagua Nasoal Veea Jawa Tu [7] Boussofae, A., Dyso, R.G., ad Thaassouls, E. (1991), Appled Daa Evelope Aalyss. Euopea Joual of Opeao Reseach, vol.52, pp. 1-15. [8] Coope,W.W, Sefod L.M., Toe, K. 2007. A Copehesve Tex wh Models, Aplcaos, Refeeces, ad DEA-Solve Sofwae. Lodo: Kluwe Acadec Publshe. [9] Hasbua, 1984. Pegea efses ayawa da ea ayawa. V. KESIMPULAN DAN SARAN Bedasaa sas despf dpeoleh bahwa ode peeaa ebaya ada d ga wlayah yau Jebe, Malag, da Suabaya 2. Daa d aea aea esebu peeaa ebaya ada d se Sepu deg ode peeaa assso. Efses ayawa dega DMU sebaya 53 dpeoleh hasl bahwa ayawa yag sudah efse ada 7 ayawa. Kawaya yag da efse sebaya 46 bsa defsea dega ega ebal vaabel yag ada yau ulah peeaa, wau, da bobo peeaa. Wau pegeaa BTS (X 8 ) epuya pegauh ebesa dala efses euda dlaua dega wau pegeaa FO (X 11 ) euda Wau peeaa Ohe (X 12 ). DAFTAR PURTAKA [1] Pu, 2003. Fao- fao sube daya ausa yag epegauh ea Kayawa. [2] Tpe, 1993. Fao- fao eal yag epegauh ea ayawa.