PEDAHULUA Latar Blaa Prcobaa lua ada ruaa rcobaa ya sr duaa dala lta ulaa taaa da ltalta aroo laya utu a tras ot-lua (oty vrotal tracto). Salah satu cara utu a tras ot-lua adalah da laua rcobaa u daya hasl. Kaa t dala ulaa taaa ara haslya daat duaa utu dua da yls otot ya brala stabl (stablty of otys) ada brbaa lua brbda atau bradatas ada suatu lua ssf (adatato of otys to scfc vrot), sdaa ara aroos uaaya utu buat rodas, salya ada ta. Salah satu tod ya duaa utu aalss stabla hasl rcobaa lua ada adalah aalss AMMI (Addtv Ma Effcts ad Multlcatv Itracto). Aalss AMMI ruaa abua aalss raa ba aruh utaa rlaua da aalss oo utaa ba aruh tras (Matt da Surtaaya ). au da, data AMMI ash brbass ada rso tual, yatu tat daya hasl. Padahal ada yataaya tat adatas taaa tda haya cuu dlhat dar daya hasl saa, tta ua harus rhata rbaa orfolo taaa auu daya rsst taaa trhada sraa haa da yat. Kara tu drlua suatu tod abua ubah (rso) ya au ar sula scara orhsf dar brbaa rso ya daat (Surtaaya 5). Bbraa lta a aalss AMMI ada data rso ada tlah dlaua, dataraya olh Sa dyah (3). Data ya duaa ada lta adalah data rso ada ada taaa ad. Mtod abua rso ya duaa adalah tod bobota oo utaa da ara Hotll. Hasl bada dua tod abua rso urut aalss rocrusts ada lta uua bahwa tod bobota oo utaa uya tat ssuaa ofuras atara rso abua da ubah asal ya lbh ba darada tod ara Hotll. Plta la a aalss AMMI ada data rso ada dlaua olh Surtaaya (5). Sla uaa data rso ada ada taaa ad, ada lta duaa dua uus data sulas. Guus data rtaa, ubahubahya brorlas rdah (r <.5) da uus data dua, ubah-ubahya brorlas t (r.5). Sta uus data dbata sbaya al. Mtod abua rso ya da dala lta adalah tod ra qualzato (RE), dvso by a, oo utaa rtaa, bobota brdasara oo utaa, da ara Hotll. Brdasara hasl aalss rocrusts utu lhat tat ssuaa ofuras atara ubah asal da ubah rso abua, drolh bahwa scara rata-rata tod ra qualzato l tat ssuaa ofuras trbsar uda dsusul olh tod bobota brdasara oo utaa, da tod dvso by a. Brdasara hasl ya dtuua olh lta trsbut d atas, aa dala lta uls raa tod ra qualzato utu abua rso ya ada. Tuua Tuua dar lta adalah utu dtfas ot aca taah ya stabl da brdaya hasl t, srta tua lua ya ssua utu ot aca taah trttu. TIJAUA PUSTAKA Taaa Kaca Taah Taaa aca taah scara uu dbdaa ad dua t, yatu t ta da t alar. Kaca taah t ta l rcabaa ya lbh lurus atas, sdaa t alar uya rcabaa ya tubuh sa da haya baa uuya ya arah atas. Bata utaa t alar rlatf lbh aa darada t ta. Taaa aca taah braar tua da aar caba ya ta lurus trhada aar tua trsbut. Aar caba uya aar-aar ya brsfat stara da brfus sbaa alat hsa. Aaraar daat at da daat ua ad aar ra ya brfus sbaa ayra aaa. Taaa aca taah
uya dau au da dua asa hla dau. Pruaa dau sdt brbulu da trdaat stoata ada dua ruaaya. Taaa aca taah ada dasarya daat dtaa har d sua s taah, ula dar taah brtstur ra (brasr), brtstur sda (lu brasr), ha brtstur brat (lu). au, taah ya al ssua utu taaa aca taah adalah ya brtstur ra da sda (Baltab 4). Prcobaa Lua Gada Prcobaa lua ada adalah rcobaa ya dlaua d bbraa loas ya brbda, tta uaa racaa da rlaua ya saa. Fator-fator ya sr duaa yatu ot da lua. Fator lua cau tat, tahu, rlaua aroo atau obasya (Matt da Surtaaya ). Scara ars bsar, raaa total dar rso dba ad ta subr raaa, yatu aruh utaa ot, aruh utaa lua, da aruh tras ot da lua. Racaa rcobaa ya duaa d sta loas ada rcobaa lua ada adalah racaa aca loo la (RAKL). Modl lr utu RAKL ada rcobaa lua ada adalah: r + α + τ + β r ( ) μ + γ + ε daa: r : la aata ot -, lua -, da loo -r μ : Rata-rata uu α : aruh ot -,,,, a τ : aruh lua -,,,, b β : aruh r() loo -r ya trsara ada lua -, r,,, c γ : aruh tras ot - da lua - ε : aruh aca ot - da r lua - ada loo -r r Itras Got da Lua Itras ot da lua ddfsa sbaa raaa ya dsbaba olh f abua dar ot da lua (Ka ). Itras atara ot da lua dbdaa ad dua, yatu crossovr da o-crossovr. Itras crossovr trad a trdaat rubaha rat ot dar satu lua lua ya la atau da ata la urva rso atar ot sal brotoa, sdaa tras ocrossovr trad a rat dar ot tda brubah dar satu lua lua ya la (Ka ). Stabltas Got Kstabla dbdaa ad dua, yatu stabla stats da stabla das. Suatu ot dataa stabl stats a rso ot trsbut stabl atar lua da tda ada raaa rso atar lua. Kos stabla sr dsbut os stabla bolo. Sdaa ot ya dataa stabl das adalah ot ya rso ods lua arall da rata-rata rso sluruh ot ya du. Kos stabla sr dsbut os stabla aroos (Bcr 98 dala Ka ). L t al. (986) dala Surtaaya (5) lasfasa stabla ad ta t, yatu:. T rtaa Suatu ot daa stabl aabla raaa rso atara lua ya satu da lua ya la cl.. T dua Suatu ot daa stabl aabla rsoya trhada lua saa da rata-rata rso sua ot. 3. T ta Suatu ot daa stabl aabla uadrat tah ssaa dar odl rrs trhada ds lua cl. Dar ta t stabla d atas, os stabla stats saa da stabla t rtaa, sdaa os stabla das saa da stabla t dua. Aalss AMMI Aalss AMMI (Addtv Ma Effcts ad Multlcatv Itracto) ruaa abua aalss raa ba aruh utaa rlaua da aalss oo utaa ba aruh tras (Matt da Surtaaya ).
3 Ada ta afaat utaa uaa aalss AMMI, yatu:. Sbaa aalss dahulua utu car odl ya lbh tat.. Utu lasa tras ot da lua da blot AMMI. 3. Utu ata aurata duaa rso tras ot da lua. Podla AMMI Laah awal utu laua aalss AMMI adalah lhat aruh adtf ot da lua uaa aalss raa da uda dbuat btu ultlatf tras ot da lua uaa aalss oo utaa. Btu ultlatf drolh dar uraa tras ot da lua ad oo utaa tras (KUI). Puraa aruh tras ot da lua ut rsaaa brut : γ λϕ ρ + δ da: : bayaya KUI ya yata ada taraf 5% sha odl AMMI scara la daat dtulsa sbaa brut: r + α + τ + βr ( ) + μ λ ϕ ρ + δ + ε daa: λ : la sular - λ λ λ ϕ : aruh ada ot - lalu oo - ρ : aruh ada lua - lalu oo - δ : ssaa Prhtua Julah Kuadrat Pada odla AMMI, aruh adtf ot da lua srta ulah uadrat da uadrat tahya dhtu sbaaaa uuya ada aalss raa, tta brdasara rata-rata r ot x lua. Paruh ada ot da lua ada tras ddua da z y. y.. y.. + y sha ulah uadrat tras daat dturua sbaa brut: JK( GE) r z r( y. y.. y.. + y ), r tras ( zz ) r Ja aalss raa dlaua trhada data rata-rata r ot x lua, aa ulah uadrat utu aruh tras oo - adalah aar cr - ada odla blr. Tta, a aalss raa dlaua trhada data asal (bua data ratarata), aa ulah uadratya adalah baya ulaa dala aar cr - ( rλ ). Pua sta oo dlaua da badaya trhada uadrat tah alat abua. Ptua Bayaya Koo AMMI Murut Gauch (988) da Crossa (99) dala Matt da Surtaaya (), ada dua tod ya duaa utu tua bayaya oo utaa tras (KUI) ya dlh, yatu:. Prdctv Succs Mtod rhata ssuaa odl ya dbau dar sbaa data da dvaldas da data la ya tda dutsrtaa dala odl. Bayaya oo utaa trba adalah a ratarata aar uadrat tah ssaa (RMSPDRoot Ma Squar Prdctv Dffrt) dar data valdas al cl.. Postdctv Succs Mtod rhata ssuaa odl ya dbau da sluruha data. Cara tua bayaya oo brdasara ostdctv succss adalah brdasara bayaya subu KUI ya yata ada u F. Itrrtas Modl AMMI Alat ya duaa utu trrtasa hasl dar tod AMMI adalah blot. Blot ada aalss AMMI basaya brua blot atara la oo utaa rtaa da rata-rata rso (Blot AMMI) da blot atara la oo utaa dua da la oo utaa rtaa (Blot AMMI). Pada blot AMMI bsarya rbdaa aruh utaa dabara olh ara tt aata ada subu datar, sdaa rbdaa aruh trasya dabara olh ara tt aata ada subu ta (Zobl t al. 998 dala Matt da Surtaaya ). Klasfas stabla ot ddasara ada blot AMMI da data sla rcayaa oral ada ya brbtu lls ada sor oo utaa trasya. Tahaa ya dlaua dala lasfasa stabltas ot brdasara blot AMMI adalah sbaa brut:
4. Tar ars otur dar lua trluar. Tar ars ta lurus dar tt usat (,) ars otur ya hubua dua lua ya brbda 3. Buat darah sla rcayaa 95% (lls) ada tt usat da sta lua trluar, da ar-ar lls sbaa brut: daa: λ ( ) F ( ) ± ( α,, ) λ : bayaya aata : bayaya ubah : aar cr - dar atrs oraa (S) sor oo ot : vtor cr - dar atrs oraa (S) sor oo ot F : la sbara F da db ( α,, ) da db - ada taraf yata 5% 4. Got ya dlasfasa al stabl adalah ot-ot ya brada dala sla rcayaa 95% ada tt usat (,) 5. Got ya dlasfasa al ssf lua adalah otot ya brada dala sla rcayaa 95% ada as-as lua trluar Praa lasfasa ot brdasara blot AMMI d ataraya dtraa olh Surtaaya (5). Pabua Rso Pabua rso ruaa suatu strat ya duaa utu ydrhaaa aalss dala lhat daya adatas taaa scara orhsf. Saat tlah brba bbraa tod abua rso, srt tod ra qualzato, dvso by a, frst rcal coot (oo utaa rtaa), da ara Hotll. Mtod-tod baya duaa ada brbaa as, srt yusua ds baua ausa (Hua Dvlot Idx,HDI), ds sa (ovrty dx,pi), ds hara osu (cosur rc dx,cpi), da la-la. Praa tod-tod abua rso trsbut dala aalss AMMI ada data rso ada da olh Surtaaya (5). Ra Equalzato Ra qualzato (RE) ruaa suatu tod abua rso, daa la rso abuaya drolh uaa foras la u da asu dar data ubah asal (Ga da Duca 4). Laah-laah abua rso ya dlaua da tod RE adalah sbaa brut:. Car la SDII (Subdso Idcator Idx) utu sta ubah asal, yatu: SDII ax da,,, da,,, ; adalah bayaya ubah asal da adalah bayaya aata. Htu la rso abua, yatu ratarata dar sluruh SDII rso abua SDII Aalss Profl Dala aalss rofl trdaat ta ua, yatu ua saara, brhta, da saaa la tah. Ta hotss utaa ya dua trsbut adalah: H : Atar rofl saar H : Atar rofl sal brht H 3 : Atar rofl l la tah rso ya saa Salah satu rtra ua dar ta hotss utaa datas adalah u Wls Lada. Hotss uu ada u saara utu rlaua adalah: H : Cξ M da statst u: + F htu c + d aa: c tr( HE) da
5 H M X A ( A A ) C [ C ( A A ) C ] C ( A A ) A XM E M X I A ( A A ) A ] [ XM X adalah atrs bruura x ya brs la tah rlaua - ubah -. C M ξ ξ ξ ξ ξ.... A.... d aa as-as ordo atrs C, M, da ξ bruura (-) x, x (-), da x. H dtra ada taraf yata α, a F. Hal brart bahwa rofl htu F +,+ ;α saar. Hotss uu utu u brhta adalah: H C ξ : [,..] da statst u: SST F htu SSE daa SST SSE T T R T, T Tra H ada taraf yata α a Fhtu F ya brart rofl sal α ;, brht. R Hotss uu utu u saaa la tah rso adalah: H c ξ M c 3 : [,..] da statst u: T xm ( M SM ) M x daa x adalah vtor rataa uu S E + T F htu ( )( ) H dtra a F F ya α ;, + brart bahwa ada saaa la tah ro. (Morrso 976) BAHA DA METODE Baha Plta uaa data sudr ya drolh dar Bala Plta Taaa Kaca-acaa da Ub-uba, Mala, yatu rcobaa lua ada ot aca taah (Tabl ) ya dtaa ada 9 loas (Tabl ) d Jawa Tur ada tahu 5. Racaa rcobaa ya duaa ada sta loas adalah Racaa Aca Kloo La (RAKL) da 3 ulaa. Rso ya duur adalah t taaa (c), brat butr (ra), da olo r aca taah (to/ha). Tabl Kod ot Kod Got G M- G IP99-5 G3 P-949 G4 P-947 G5 I- G6 CF3- G7 L/LT-93-B-3 G8 L/ LT-93-B-4 G9 873/8668-93-B-75 G L/LT-93-B- G L/LT-93-B-65 G L/LT-93-B-69 G3 GH 794 G4 GH.79 G5 ICGV 8755 G6 P o 4 G7 K o 7 G8 Sa G9 Jraah G Got loal