CME n Pnrn Anin Sury yn Trkit (A. Gunwn Amirnto) CME DAN PANCARAN ANGIN SURYA YANG TERKAIT A. Gunwn Amirnto Pnliti Pust Sins Antriks, LAPAN ABSTRACT Coronl mss jtions (CME) r solr tivitis whih prou nrti prtils n xpll thm to sp. This prtils om th solr win whih n rh th rth. This work invstits th CME phnomn n thir ssoit ts, inluin th solr win xpll rom ths vnts in orr to ssss th ts it us to rions r rom th sours o ths CMEs. It ws oun tht thr r som CME whih us hih vloity solr win, ut thr r som whih r not. It ns urthr invstition to xplin ths isrpnis. ABSTRAK Plontrn mss koron (CME) lh slh stu ktivits mthri yn mnhsilkn pnrn prtikl nri tini k nks. Prtikl-prtikl ini kmuin mnji nin sury yn slnjutny is mnpi umi. Tlh ini mno mlkukn nlisis p rp pristiw CME yn ukup sr untuk is mnptkn inormsi mnni pnruh yn munkin is iriknny p rh-rh yn ukup juh mllui pnrn nin sury yn ihsilknny. Untuk itu imti ju jl-jl nin sury yn kmunkinn ikitkn olh CME trsut. Dipt hw rp pristiw CME mnhsilkn nin sury yn ukup rs, ttpi ju yn tik mnhsilkn nin sury yn ukup rs. Prn ini msih prlu itlh lih lnjut lm rnk mnptkn mrn yn lnkp mnni ny prn-prn trsut. kt kuni: Plontrn mss koron, Tpi pirinn mthri, Anin sury, Prtikl nri tini 1 PENDAHULUAN Mthri nyk mnhsilkn pristiw yn ukup sr pnruhny i rh-rh yn trltk juh ri mthri. Yn trmsuk i sini lh pristiw plontrn mss koron (CME) n lr yn kmuin mmnrkn pnrn prtikl-prtikl nri tini ri mthri n slnjutny is smpi k umi. Prtikl-prtikl yn smpi i umi ini kmuin is mnkitkn munulny i mn mnt umi yn is rpnruh p kitn-kitn mnusi sprti komuniksi tu pnoprsin stlit. Pnlitin tntn pristiw i mthri yn mnhsilkn i mn mnt umi suh nyk ilkukn, wlupun lum kt spkt tntn hl ini. Mihlk t l. (2007) mntkn hw CME yn rsl ri rh-rh yn kt nn mriin mthri lh yn kn mnkitkn i mn mnt yn plin kut. Mrk mlkukn pnmtn p CME hlo yn rlnsun ntr thun 1996 smpi 2002. Mrk mnptkn t sjumlh 144 pristiw CME. Dn ri jumlh ini 74% (101 uh) mrk is mnptkn posisi, kptn, n lr suut pristiw CME itu. Mrk ju mnptkn hw pristiw CME yn is mmrikn pnruh k Bumi nrun rsl ri rh lhn rt mthri, mmiliki kptn ukup sr (lih sr ri 1100 km/tik), n trltk kt nn pust pirinn mthri. Zhukov (2005) yn mlkukn nlisis p t EIT n LASCO ri whn SOHO mno mlkukn 101
Mjlh Sins n Tknoloi Dirntr Vol. 3 No. 3 Sptmr 2008:101-111 nlisis mnni sumr pristiw CME yn mnhsilkn i mn mnt umi. I mnptkn hw sumr yn is mmrikn pnruh k Bumi trltk i kt tpi pirinn mthri. Di sini tmpk hw tmun Zhukov ini r nn yn ipt olh Mihlk t l. (2007). Slh stu tujun ri pnlitin ini lh untuk mnthui mnkh i ntr ku pnpt i ts yn nr. Dihrpkn nn mlkukn tlh p ri pristiw CME yn kmuin ikitkn nn pnrn nin sury is iprolh kpstin mnni CME yn sprti p yn is mnhsilkn nun mn mnt umi. 2 DATA DAN METODOLOGI Dlm upy mnptkn pmhmn lih mnlm tntn pristiw CME yn kmuin mnkitkn pnruh yn is trs i Bumi, lm huunn ini io iri ri pristiw CME n kmuin iri t pnrn nin sury yn rlnsun skitr 1-2 hri ssuhny, shin is iliht intnsits pnrn nin sury yn trji p st itu n nn mikin is iprkirkn imn pnruh yn irikn olh CME itu p linkunn umi. Dt plontrn ms koron imil ri situs SOHO, yitu t CME, itr mthri yn mnunjukkn pristiw lr n itr CME. Slnjutny, t nin sury imil ri situs WIND- Solr Win Exprimnt. Di sini, imil t kptn, krptn prtikl, n kut mn mnt yn ikitkn olh nin sury trsut. Pristiw pnrn prtikl nri tini i mthri yn trkit nn pristiw lr n plontrn mss koron yn itinju lh pristiwpristiw yn rlnsun p tnl, 10 Mrt 2001, 3 Jnuri 2002, 25 Jnuri 2002, 23 Jnuri 2003, 12 Fruri 2003, 23 Juli 2004, 18 Austus 2004, n 8 Dsmr 2004. Dt yn ipilih lh t p tnl-tnl ini krn pristiw CME yn trkm ukup kut shin is mmnkitkn nin sury yn ukup rs shin ihrpkn is mmrikn pnruh ukup kut p rh yn juh. Slnjutny smu pristiw yn rlnsun i tnl-tnl trsut kn itinju stu prstu, sprti i wh ini. 3 ANALISIS DAN HASIL. CME Tnl 10 Mrt 2001 Gmr 3-1: Pristiw CME n rh kti yn iu trkit nn pristiw CME trsut. Tmpk hw CME ini ukn mrupkn suh CME hlo. Tn pnh mnunjukkn loksi rlnsun ny CME P Gmr 3-1 tmpk itr CME, kptn CME n rh kti yn iu rssuin nn pristiw CME trsut. P mr ini trliht hw CME n rh kti yn trkit tik trltk i tpi pirinn mthri. 102
CME n Pnrn Anin Sury yn Trkit (A. Gunwn Amirnto) Gmr 3-2 Pristiw CME n rh kti yn iu trkit nn pristiw CME trsut. Tmpk hw CME ini ukn mrupkn suh CME hlo. Sprti p Gmr 3-2, in ) smpi ) mnunjukkn kptn, krptn, n kut mn mnt nin sury yn ikitkn olh CME trsut. Tn pnh mnunjukkn st rlnsunny pristiw CME trsut yn kmuin rpnruh k umi Gmr 3-2 mnunjukkn trjiny pninktn intnsits pnrn nin sury rp hri stlh CME rlnsun simn trliht i in knn mr ini. Dri sini tmpk hw CME ini mmn mnhsilkn risi prtikl nri tini yn kmuin rpnruh p rh i skitr umi. Untuk itu prlu itlh lih lnjut imn pnruh yn irikn p mn mnt umi.. CME Tnl 3 Jnuri 2002 Gmr 3-3: Pristiw CME yn rlnsun i tpi pirinn mthri. Tn pnh mnunjukkn loksi tmpt CME 103
Mjlh Sins n Tknoloi Dirntr Vol. 3 No. 3 Sptmr 2008:101-111 Gmr 3-4: Any CME tmpk tik mmrikn nyk pnruh p pnrn nin sury ri mthri. Tmpk hw pnrn nin sury ini tk nyk ruh. Sprti p Gmr 3-2, huru-huru smpi mnunjukkn kptn n krptn proton, kptn n krptn momn proton, srt mn mnt lm rh sltn. Tn pnh mnunjukkn st rlnsunny CME P Gmr 3-3 tmpk hw rh kti n CME yn trkit nn rh kti trsut trltk i tpin pirinn mthri. Pnrn nin sury sprti p Gmr 3-4 mnunjukkn hw pristiw CME tik nyk mmrikn pnruh p kptn risi nin sury yn smpi i kt umi. Br nn yn trji p tnl 10 Mrt 2001, CME yn trji p tnl ini tik nyk mn-hsilkn pruhn p pnrn risi nin sury, n munkin pnrn risi yn itimulkn CME ini tik ukup kut untuk mnhsilkn pninktn risi nin sury.. CME tnl 25 Jnuri 2002 Gmr 3-5: Pristiw CME yn rlnsun p tnl 25 Jnuri 2002. Di sini tik jls pkh rh kti ini trkit lnsun nn CME yn munul. Tn pnh mnunjukkn tmpt rlnsunny CME 104
CME n Pnrn Anin Sury yn Trkit (A. Gunwn Amirnto) Gmr 3-6: Any CME tmpk tik mmrikn nyk pnruh p pnrn nin sury ri mthri. Tmpk hw pruhn intnsits nin sury rlnsun sst sj. Sprti p Gmr 3-2, huru-huru smpi mnunjukkn kptn n krptn proton, kptn n krptn momn proton, srt mn mnt lm rh sltn Tmpk p Gmr 3-5 hw p tnl ini CME yn iu trkit nn pristiw lr rlnsun tik i tpi pirinn mthri, mlinkn i tnh pirinn mthri. Tmpk ju hw CME yn trji p tnl ini lh CME hlo. Dri Gmr 3-6 tmpk hw pninktn pnrn risi nin sury trji rp st stlh CME n hny rlnsun sst sj. Ini munkin krn intnsitsny yn tik trllu kut.. CME tnl 23 Jnuri 2003 Gmr 3-7: Pristiw CME yn rlnsun p tnl 23 Jnuri 2003 i tpi pirinn mthri. Tmpk hw kitn ntr CME n nin sury tik trllu jls 105
Mjlh Sins n Tknoloi Dirntr Vol. 3 No. 3 Sptmr 2008:101-111 Gmr 3-8: Any CME tmpk tik mmrikn nyk pnruh p pnrn nin sury ri mthri. Sprti p Gmr 3-2, huru-huru smpi mnunjukkn kptn n krptn proton, kptn n krptn momn proton, srt mn mnt lm rh sltn Sprti yn trji p tnl 25 Jnuri 2002, tmpk i sini hw rh kti n CME yn trkit nnny tik trltk i pirinn mthri, mlinkn k k tnh (Gmr 3-7). Pnrn risi nin sury yn iu trkit nn CME tnl 25 Jnuri 2002 tmpkny tik mnptkn pnruh ri CME trsut (Gmr 3-8).. CME tnl 12 F 2003 Gmr 3-9: Pristiw CME yn rlnsun i tpi pirinn mthri, tnl 12 Fruri 2003 CME yn trji p tnl ini trkit nn rh kti yn trltk i tpi pirinn mthri (Gmr 3-9). P t pnrn nin sury tmpk hw CME tik mmrikn pnruh p pnrn nin sury simn trliht p Gmr 3-10. Ini is imnrti krn intnsits n ntuk CME yn ukn mrupkn CME hlo. 106
CME n Pnrn Anin Sury yn Trkit (A. Gunwn Amirnto) Gmr 3-10: Any CME tmpk tik mmrikn nyk pnruh p pnrn nin sury ri mthri. Sprti p Gmr 3-2, huru-huru smpi mnunjukkn kptn n krptn proton, kptn n krptn momn proton, srt mn mnt lm rh sltn. CME tnl 23 Juli 2004 Gmr 3-11: Pristiw CME yn rlnsun i tpi pirinn mthri, p tnl 23 Juli 2004 107
Mjlh Sins n Tknoloi Dirntr Vol. 3 No. 3 Sptmr 2008:101-111 Gmr 3-12: Any CME tmpk tik rpnruh p pnrn nin sury ri mthri. Sprti p Gmr 3-2, huru-huru smpi mnunjukkn kptn n krptn proton, kptn n krptn momn proton, srt mn mnt lm rh sltn. Tmpk pnrn nin sury yn trkm tik nyk ipnruhi olh pristiw CME Tmpk p Gmr 3-11 hw CME trkit nn rh kti yn trltk i tpi pirinn mthri. Tmpk pul hw CME ini uknlh tip CME hlo. P Gmr 3-12 tmpk hw CME ini tik mmrikn pnruh p pristiw nin sury.. Pristiw tnl 18 Austus 2004 Gmr 3-13: Pristiw CME yn rlnsun p tnl 18 Austus 2004. Pnh mnunjukkn loksi rlnsunny CME 108
CME n Pnrn Anin Sury yn Trkit (A. Gunwn Amirnto) Gmr 3-14: Pnrn nin sury yn trkit nn pristiw CME yn rlnsun p tnl 18 Austus 2004. ) kptn proton, ) krptn proton, ) kptn prtikl l, ) krptn prtikl l, ) momn proton, ) krptn momn proton, n ) kut mn mnt lm rh k sltn. Tn nk pnh mnunjukkn wktu rlnsunny CME, n tmpk hw pnruh yn ihsilknny trs hmpir 2 hri kmuin. Flr p tnl ini trji p pukul 17:40 UT n rkls X1.8, n ri t iprolh hw smurn tip II rlnsun p pukul 17:44 UT n CME trji p pukul 17:05 UT. P Gmr 3-13 tmpk hw rh kti n CME yn trkit nnny trpt i tpi pirinn mthri. Intnsits pnrn nin sury simn yn trliht p Gmr 3-14 mnunjukkn hw pnruh yn ikitkn olh ny CME itu mmn, ttpi tik trllu jls, n pninktnny rlnsun sikit mi sikit sprti yn trliht p kurv (yn mnunjukkn kptn proton yn ilmprkn CME) n kurv nomor yn mnunjukkn kptn prtikl l). Kut mn mnt yn itunjukkn i kurv trwh mnunjukkn ny pninktn ju, mskipun tik trllu kntr. 109
Mjlh Sins n Tknoloi Dirntr Vol. 3 No. 3 Sptmr 2008:101-111 h. CME tnl 8 Dsmr 2004 Gmr 3-15: Pristiw CME yn rlnsun i tnh pirinn mthri, t pnrn nin sury tik is iprolh Dt pnrn nin sury p situs SWE (Solr Win Exprimnt) stlh rlnsunny CME p tnl trsut i ts tik is iprolh, (Gmr 3-15) tmpk hw ri pnrn CME yn trji, nin sury yn trji tik trllu nyk mmrikn pnruh p kptn nin sury n ju p kut mn mnt yn trltk i skitr umi. 4 PEMBAHASAN Dri ri pnmtn yn suh ilkukn p in trhulu, tmpk hw pristiw CME kn mnhsilkn pnrn nin sury nn ri krktristik. A CME yn kmuin mnhsilkn nun mn mnt umi, ttpi ju CME yn tik mnhsilkn nun mn mnt umi. Hl ini tmpkny trkit nn ri spk ri CME itu sniri, sprti kptn wl, rh, kupn CME itu, yitu pkh rup CME hlo tu ukn. Khlr t l. (2001) mnytkn hw pnrn prtikl nri tini yn tn ri mthri (solr nrti prtils) tri mnji u jnis, yitu yn rsit impulsi n yn rsit rul. Pnrn impulsi rsl ri lkn lr, snkn pnrn rul rsl ri pristiw CME. Dnn mmprhtikn t pnrn nin sury yn trkit nn pristiw-pristiw CME simn trliht i ts, mmn tul hw pnrn prtikl nri tini yn trkit nn CME lh pristiw yn rsit rul. Hl ini tmpk ri pruhn kptn nin sury yn rsl ri CME trsut yn tik rlnsun rstis p sin sr pristiw p tnltnl trsut i ts. Hl ini rlku ju p mn mnt yn mnrh k sltn (B z) yn inp is mmrikn pnruh i Bumi. Akn ttpi, p ksus-ksus sprti yn trji p tnl 10 Mrt 2001 n 23 Juli 2004, tmpk hw kut mn mnt B z mnlmi pruhn yn ukup rstis skitr 2 hri stlh CME rlnsun wlupun kptn prtikl yn ipnrkn CME ini tik mnlmi pruhn srstis yn ilmi mn mnt lm kurun wktu yn sm. Goplswmy t l. (2002) mno mlkukn nlisis p kitn ntr CME nn pnrn prtikl nri tini (solr nrti prtils). Mrk mnunkn t CME sjumlh 124 uh yn sin sr rsl ri in mthri yn tik mnhp Bumi, n ri jumlh ini 42 uh trkit nn ny pnrn prtikl nri tini, i mn CME yn trkit nn SEP ini trji i lhn rt mthri. Dri smu pristiw CME 110
CME n Pnrn Anin Sury yn Trkit (A. Gunwn Amirnto) sprti yn trsut i ts, yn trji i lhn rt mthri lh yn rlnsun p tnl 10 Mrt 2001, 3 Jnuri 2002, 12 Fruri 2003, 23 Juli 2004, n 18 Austus 2004 (50%). Dlm hl ini, tmpk hw p rp ksus, yitu yn trji p tnl 18 Austus 2004, 23 Juli 2004, 12 Fruri 2003, n 3 Jnuri 2003, pristiw CME rlnsun i in tpi pirinn mthri, n il ikitkn nn pristiw pruhn mn mnt yn trji 2 hri stlh pristiw CME, tmpk hw pruhn mn mnt yn rlnsun rstis tik trji p smu CME trsut. 5 KESIMPULAN Dri ri pnmtn p pristiw CME, tmpk hw tik smu CME ini trkit nn rh kti yn trltk i tpi pirinn mthri. Hl ini rtntnn nn yn suh ikmukkn olh Zhukov (2005) yn mntkn hw CME yn is mmrikn pnruh k Bumi rsl ri rh yn trltk i tpi pirinn mthri, phl tik smu rsit mikin sprti yn suh itunjukkn olh Mihlk t l. (2007). Munkin prn pnnn ntr ku pnlitin ini rsl ri krktristik CME yn mrk tlh. Untuk itu prlu itlh lih lnjut krktristik lin yn imiliki smu CME ini, mislny kptn, rh, n sit-sit i mn mnt yn ihsilkn olh pristiw-pristiw CME ini. DAFTAR RUJUKAN Goplswmy, N. Yshiro, S. Mihłk, G., Kisr, M. L., Howr, R. A., Rms, D. V. Lsk, R. von Rosnvin, T., 2002. Th Astrophysil Journl, 572, L103. Khlr, S.W., Rms, D.V., Shly, N.R. Jr., 2001. Th Astrophysil Journl, 562:558-565. Mihlk, G., Goplswmy, N., Lr, N., Yshiro, S., 2007. Sp Wthr. Zhukov, A. N., K. P. Dr, J. Wn & Y. Yn, s., 2005. Coronl n Stllr Mss Ejtions, Proins IAU Symposium No. 226. 111