SUKU BANYAK ( POLINOM) Bb 16 Skl 8.Menyelesikn mslh yng berkitn dengn teorem sis tu teorem fktor A. PENGERTIAN SUKU BANYAK. Bentuk x x x... x x, dengn 0 dn n { bil. cch} 1 0 disebut dengn Suku bnyk (Polinomil) dlm x berderjt n ( n dlh pngkt tertinggi dri x) n, n 1, n,..., 1 disebut keofisien suku bnyk dri msing-msing peubh (vrible) x yng merupkn konstnt rel dn n 0, sedngkn 0 konstnt. B. NILAI SUKU BANYAK Suku bnyk dpt ditulis sbg. fungsi f(x) = n x x x... x x 1 0 untuk mencri nili suku bnyk f(x) untuk x = k tu f(k) dpt ditentukn dengn cr substitusi tu dengn skem Horner.. Cr Substitusi. Substitusikn x = k pd suku bnyk f(x) = x x x... x x 1 0 Diperoleh f(k) = b. Cr Skem Horner. Lngkh skem horner sbb : k k k... k k 1 0 k b c d k k +bk k 3 +bk +ck k + b k +bk+c k 3 +bk +ck+d Contoh : Tentukn nili dri suku bnyk f(x) =. Dengn substitusi F(-) = 3 ( ) ( ) ( ) 1 19 3 x x x nili dri f(k) 1 untuk x = - Mtemtik SMA by Drs. Pundjul Prijono 11
b. Dengn Horner x=- 1-1 -1 1(-) -4(-) -18 1-4 9-19 C. PEMBAGIAN SUKU BANYAK Jik sutu suku bnyk f(x) berdert n dibgi oleh suku bnyk g(x) berderjt m, mk didpt sutu hsil bgi h(x) dn sis pembgin S(x). f(x) = h(x).g(x) + S(x) m-1 f(x) dinmkn yng dibgi (deviden) g(x) dinmkn pembgi (divisor) derjt dri h(x) dlh n-m dn derjt s(x) dlh Pembgin suku bnyk lebih prktis dilkukn dengn cr Horner.. Pembgin suku bnyk dengn (x-k) dn (x+b). Jik f(x) = x x x... x x dibgi dengn (x-k) dn 1 0 memberikn hsil bgi h(x) dn sis pembgin S, dpt ditulis dlm persmn : f(x) = (x-k) h(x) + S f(x) berderjt n dn pembgi (x-k) berderjt 1, mk hsil bgi h(x) berderjt (n-1) dn sis pembginny S dlh berderjt 0. Nili S dn koefisien dri h(x) dpt ditentukn dg. cr pembgin Horner untuk x = k b. Pembgin suku bnyk dengn (x+b) Jik f(x) = x x x... x x dibgi dengn (x + b) dn 1 0 memberi hsil bgi h(x) sert sis S, mk didpt persmn : b 1 h( x) f ( x) ( x ) h( x) s ( x b) h( x) S ( x b) S Nili S dn koefisien dri h(x) ditentukn dengn cr Horner untuk x = c. Pembgin suku bnyk dengn Jik f(x) dibgi oleh suku bnyk x x bx c, dengn 0 b + bx + c. Pembgin ini dpt diselesikn dengn metode Horner jik dpt difktorkn, dn diselesikn dengn pembgin bis jik tidk dpt difktorkn. Mtemtik SMA by Drs. Pundjul Prijono 1
. Mislkn x + bx + c dpt ditulis sebgi ( x k1)( x k), 0 b. f(x) dibgi dengn x k1, mk f ( x) ( x k1) g( x) s1 c. Hsil bgi g(x) dibgi lgi dengn x k, mk g( x) ( x k) h( x) s Jdi, f ( x) ( x k1)[( x k) h( x) s] s1 ( x k )( x k ) h( x) ( x k ) s s = 1 1 1 hx ( ) =( x k )( x k ) ( x k ) s s 1 1 1 ( ) = ( x bx c) hx sx s1 sk1 dengn hsil bgi f(x) oleh h(x) x bx c dlh dn sisny s x s s k 1 1 Contoh : 3 ( x x x 4) :( x x ) Hsil bgi h(x) dn sisny S = x +b f ( x) ( x x ) h( x) S ( x )( x 1) h( x) x b - 1-1 -4-6 -16 1-3 8-0 = f(-) 1 1-1 -4 1 0 1 0 - = f(1) f(-) = - + b = -0 f(1) = + b = - -3 = -18, = 6 dn b = -8 Jdi sis pembginny S = 6x 8 Menentukn hsil bgi : - 1-1 -4-6 -16 1 1-3 8-0 1-1 - 6 Hsil pembginny h(x) = x - d. Identits. Mtemtik SMA by Drs. Pundjul Prijono 13
Yng dimksud dengn identits dlm ljbr ilh du buh bngun yng tidk sm bentukny tetpi sm niliny untuk setip hrg dri vribelny. Koefisien dri suku-suku yng sejenis pd rus kiri dn knn sm. Contoh : Crilh hsil bgi dn sisny dri Pembgi D<0 ( tidk dpt difktorkn) 4 3 (3x 3x 4x 5x 10) :( x x ) 4 3 3 3 4 5 10 (3 ) x x x x x x x Ax B Px Q 4 3 4 3 3 3 4 5 10 3 ( 3) (6 ) ( ) x x x x x A x A B x A B P x Q B mk : A=, B = 0, P = 1, Q = -10 D. TEOREMA SISA( DALIL SISA) 1) Jik suku bnyk f(x) dibgi (x k), mk sisny dlh f(k) b ) Jik suku bnyk f(x) dibgi (x + b), mk sisny dlh f x b x 3) Jik suku bnyk f(x) dibgi (x )(x b ), sisny dlh S f ( ) f ( b) b b E. TEOREMA FAKTOR Jik pembgin oleh P(x)=x menghsilkn sis = 0 mk F(x) = (x ) H(x) dn disimpulkn F(x) hbis dibgi oeh P(x) dpt disimpulkn : F(x) hbis dibgi oleh P(x) (x ) disebut fctor dri F(x) x = disebut kr dri F(x) Menentukn kr-kr polynomil Bil koefisien = 0, kr x = - 1 Bil koefisien genp = koefisien gnjil, kr x = - 1 Jik kedu kondisi dits tidk memenuhi, mk dicri dri fctor konstnt khir n Sift kr-kr polynomil b c x bx c 0 mk x1 x xx 1. 3 x bx cx d 0 mk b c d x1 x x3 x1. x x1x 3 x. x3 x1. x. x3 4 3 x bx cx dx e 0 mk Mtemtik SMA by Drs. Pundjul Prijono 14
b c e x1 x x3 x4 x1. x x1x 3 x1. x4 xx3 xx4 x3x4 x1. x. x3. x4 SOAL-SOAL LATIHAN SUKU BANYAK. 1. Nili suku bnyk f(x) = -x 3 x 3x untuk x = 3 dlh.-36 b.-6 c.0 d.1 e.18. Jik f(x) = x 3 5x + x dn g(x) = x + 3 sedng h(x) = f(x) g(x) mk.h(x) = x 4 13x 3 1x 3x b.h(x) = x 4 7x 3 1x - 3x c.h(x) = x 4 13x 3 1x + 3x d.h(x) = x 4 7x 3 13x + 3x e h(x) = x 4 7x 3 17x + 3x 3. Nili suku bnyk x 4 +5x 3 7x 5x untuk x = - 1 dlh.-0,75 b.-6,5 c.-5,5 d.- e.3 4. Jik x 4 - x 3 3x x 8 dibgi (x ) mk hsil bgi dn sisny dlh..h(x) = x 3 3x 7 dn S = - b.h(x) = x 3 3x 10 dn S = -1 c.h(x) = x 3 3x dn S = - d.h(x) = x 3 + 3x + dn S = -1 e.h(x) = x 3 + 3x + dn S = -4 5. Jik x 3 1x + hbis dibgi (x ) mk nili =.16 b.18 c.0 d.8 e.3 6. Jik f(x) = 6x 3 + x 3x + b hbis dibgi (x 1) dn bersis 39 jik dibgi (x ); mk dn b berturut-turut dlh.-1 dn 1 b.-1 dn 1 c.1 dn 1 d.-1 dn e.1 dn 7. Jik (x + ) merupkn fctor dri x 3 + x + px 8 mk nili p dlh.-3 b.-16 c.-10 d.0 e. 8. Sutu suku bnyk, yitu f(x), jik f(x) dibgi x x mempunyi sis x + 3, mk jik dibgi (x ) mempunyi sis.7 b.4 c.1 d.-1 e.-4 9. Jik (x 1) dn (x +1) merupkn fctor dri 6x 3-7x + x + b mk dn b berturutturut dlh.-1 dn b.0 dn1 c.-3 dn 4 d.-5 dn6 e.- dn 3 10. Jik 6x 4 + 7x 3 3x 6x + 1 dibgi (3x 1), mk hsil bgi dn sisny dlh. 6x 3 + 9x 6 dn 1 b. 6x 3 + 9x 6x dn 3 c. x 3 + 3x dn 3 d. x 3 + 3x dn 1 e. x 3 + 3x dn 3 1 Mtemtik SMA by Drs. Pundjul Prijono 15
11. Bil x 4-3x 3 + px + qx + 8 hbis dibgi (3x 1), mk nili p dn q berturut-turut dlh.6;1 b.6;4 c.6;-1 d.3;9 e.3;3 1. Suku bnyk f(x) bil dibgi (x 5) sisny 17 dn bil dibgi (x + 3) sisny 6.Jik suku bnyk f(x) dibgi (x + x 15) bersis.-x b.x +1 c.-x + 11 d.x 1 e.-x + 13 13. Suku bnyk f(x) bil dibgi (x 9) bersis (x 1), bil dibgi x 7x + 6 bersis 3x + 4, mk bil dibgi x 4x + 3 bersis.x + 6 b.-x + 5 c.-3x + 3 d.-3x +4 e.-x + 8 14. Himpunn penyelesin dri persmn x 4 + 4x 3 + x 4x 3 = 0 dlh.1,-1,3 b.-1,1,-3 c.-1,3 d.1,-1,3,-3 e.-1,3,-3 15. Suku bnyk f(x) dibgi (x + 1)(9x 3) bersis x 5. Jik suku bnyk itu dibgi 9X + ) mk sisny.-3 b.-7 c.-1 d.6 e.1 16. Bil x 3-4x + 5x + p dn x + 3x dibgi (x+ 1) memberi sis yng sm, mk nili p sm dengn.-6 b.-4 c.- d.4 e.6 17. Jik x 3-4x + px + q hbis dibgi x 3x + mk.p = 5, q = b.p = -5, q = c.p =, q = -5 d.p = 5, q = - e.p = -, q = 5 18. Jik x 4 + 4x 3 + x 4x b dibgi x 1 bersis 6x + 5 mk. = -1, b = 6 b. = -1, b = -6 c. = 1, b = 6d. d. = 1, b = -6 e. = -5, b = 6 19. Jik f(x) dibgi (x 1) sisny 4 dn dibgi (x ) sisny 5,mk jik f(x) dibgi (x 3x + ) sisny.x +3 b.x 3 c.x + d.x e.x + 1 0. Jik f(x) dibgi x x sisny 5x + 1, jik dibgi x + x sisny 3x = 1, mk jik f(x) dibgi (x 1) sisny.-4x + b.4x + c.x + 4 d.x 4 e.8x + 1. Himpunn penyelesin dri persmn x 3-3x - 10x + 4 = 0 dlh.3,-,4 b.-3,-,4 c.3,,-4 d.-3,,-4 e.-3,,4. Gris singgung pd kurv y = x 3 x + 1 yng dpt ditrik dri titik (0,-3) mempunyi grdien.1 b. c.3 d.4 e.5 3. Jik x 4-3x 3 + px + qx + 8 hbis dibgi (x 3x + ) mk nili p dn q berturut-turut dlh.6;10 b.6;1 c.6;-1 d.0;6 e.1;10 Mtemtik SMA by Drs. Pundjul Prijono 16
4. x 5-4x 4-3x 3 +x - 4x 4 = 0 mk himpunn penyelesinny =.-1,-,,3 b.-1,-,4,3 c.-1,-,,4,3 d.-1,-,,-3,4 e.-1,-,-3, 5. Jik x 4-8x 3 +px + qx 15 hbis dibgi (x x 3) mk.p =, q = 7 b.p =, q = 5 c.p = 5, q = d.p = 7, q = e.p = 7, q = 5 Ksih itu murh hti Rel menderit Sol sol Suku bnyk Ujin Nsionl 1. Jik f(x) dibgi ( x ) sisny 4, sedgkn jik f(x) dibgi dengn ( x 3 ) sisny 0. Jik f(x) dibgi dengn ( x ) ( x 3 ) sisny dlh.. 8x + 8 b.8x 8 c. 8x + 8 d. 8x 8 e. 8x + 6. Sis pembgin suku bnyk ( x 4 4x 3 + 3x x + 1 ) oleh ( x x ) dlh.. 6x + 5 b. 6x 5 c.6x + 5 d.6x 5 e.6x 6 3. Sutu suku bnyk dibgi ( x 5) sisny 13, sedgkn jik dibgi dengn ( x 1 ) sisny 5. Suku bnyk tersebut jik dibgi dengn x 6x + 5 sisny dlh.. x + b.x + 3 c.3x + 1 d.3x + e.3x + 3 4. Dikethui ( x + 1 ) slh stu fctor dri suku bnyk f(x) = x 4 x 3 + px x, slh stu fctor yng lin dlh.. x b.x + c.x 1 d.x 3 e.x + 3 5. Jik suku bnyk P(x) = x 4 + x 3 3x + 5x + b dibgi oleh ( x 1 ) memberi sis 6x + 5, mk.b =.. 6 b. 3 c.1 d.6 e.8 6. Dikethui suku bnyk f(x) jik dibgi ( x + 1) sisny 8 dn dibgi ( x 3 ) sisny 4. Suku bnyk q(x) jik dibgi dengn ( x + 1 ) bersis 9 dn jik dibgi ( x 3 ) sisny 15. Jik h(x) = f(x).q(x), mk sis pembgin h(x) oleh x x 3 sisny dlh.. x + 7 b.6x 3 c. 6x 1 d.11x 13 e.33x 39 Mtemtik SMA by Drs. Pundjul Prijono 17
7. Suku bnyk 6x 3 + 13x + qx + 1 mempunyi fctor ( 3x 1 ). Fktor liner yng lin dlh.. x 1 b.x + 3 c.x 4 d.x + 4 e.x + 8. Suku bnyk P(x) = 3x 3 4x 6x + k hbis dibgi ( x ). Sis pembgin P(x) oleh x + x + dlh.. 0x + 4 b.0x 16 c.3x + 4 d.8x + 4 e. 3x 16 unci Jwbn Suku Bnyk 1. A. A 3.B 4.A 5.D 6.E 7.D 8.D SOAL LATIHAN PERINDIKATOR 1. Dikethui suku bnyk P(x) = x 4 + x 3 3x + 5x + b. Jik P(x) dibgi (x 1) sis 11, dibgi (x + 1) sis 1, mk nili ( + b) =. Dikethui suku bnyk f(x) = x 3 + x + bx + 5, 0 dibgi oleh (x + 1) sisny 4 dn dibgi oleh (x 1) sisny jug 4. Nili dri + b dlh 3. Sukubnyk 3x 3 + 5x + x + b jik dibgi (x + 1) mempunyi sis 1 dn jik dibgi (x ) mempunyi sis 43. Nili dri + b =... 4. Suku bnyk (x 3 + x bx + 3) dibgi oleh (x 4) bersis (x + 3). Nili + b = 5. Dikethui (x ) dlh fktor suku bnyk f(x) = x 3 + x + bx. Jik f(x) dibgi (x + 3), mk sis pembginny dlh 50. nili ( + b) = 6. Suku bnyk x 3 + x + bx + dibgi (x + 1) sisny 6, dn dibgi (x ) sisny 4. Nili b = 7. Dikethui (x ) dn (x 1) dlh fctor fktor suku bnyk P(x) = x 3 + x 13x + b. Jik kr kr persmn suku bnyk tersebut dlh x 1, x, x 3, untuk x 1> x > x 3 mk nili x 1 x x 3 = 8. Akr kr persmn x 3 x + x + 7 = 0 dlh x 1, x, dn x 3. Jik slh stu krny dlh 3 dn x 1< x < x 3, mk x 1 x x 3 = 9. Fktor fktor persmn suku bnyk x 3 + px 3x + q = 0 dlh (x + ) dn (x 3). Jik x 1, x, x 3 dlh kr kr persmn suku bnyk tersebut, mk nili x 1 + x + x 3 =. 10. Suku bnyk x 4 x 3 3x 7 dibgi dengn (x 3)(x + 1), sisny dlh 11. Sis pembgin suku bnyk (x 4 4x 3 + 3x x + 1) oleh (x x ) dlh 1. Slh stu fktor suku bnyk P(x) = x 3 11x + 30x 8 dlh 13. Suku bnyk 6x 3 + 13x + qx + 1 mempunyi fktor (3x 1). Fktor liner yng lin dlh.. 14. Sutu suku bnyk F(x) dibgi (x ) sisny 5 dn (x + ) dlh fktor dri F(x). Jik F(x) dibgi x 4, sisny dlh 15. Suku bnyk f(x) dibgi x 1 sisny 7 dn x + x 3 dlh fktor dri f(x). Sis pembgin f(x) oleh x + 5x 3 dlh 16. Sis pembgin suku bnyk f(x) oleh (x + ) dlh 4, jik suku bnyk tersebut dibgi (x 1) sisny 6. Sis pembgin suku bnyk tersebut oleh x + 3x dlh 17. Suku bnyk f(x) dibgi (x + 1) sisny 10 dn jik dibgi (x 3) sisny 5. Jik suku bnyk f(x) dibgi (x x 3), sisny dlh 18. Suku bnyk f(x) = x 3 + x + bx 6 hbis dibgi oleh (x ) dn (x + 1). Jik f(x) dibgi (x + ) mk sis dn hsil bginy dlh.. 19. Suku bnyk f(x) jik dibgi (x 1) bersis 4 dn bil dibgi (x + 3) bersis 5. Suku bnyk g(x) jik dibgi (x 1) bersis dn bil dibgi (x + 3) bersis 4. Jik h(x) = f(x) g(x), mk sis pembgin h(x) oleh (x + x 3) dlh Mtemtik SMA by Drs. Pundjul Prijono 18