BAB 3 METODE PENELITIAN

BAB 3 METODE PENELITIAN Dlm e peul g megehu repo r vrel ecr mul d dmk, ehgg meode l g dplh megguk pedek Vecor Auoregreo (VAR). Vrel-vrel g dperguk dlm peel umum m deg vrel g dguk eelum u cdg dev, jumlh ug eredr, gk pedp, ekpor, mpor, d ve g. 3. Lr Belkg Vecor Auoregreo (VAR) Vecor Auoregreo (VAR) dkemukk kl perm oleh Chropher Sm (980). Sm megemgk model ekoomer deg megk peguj um ecr pror. VAR dkemgk oleh Sm eg krk meode mul. Jumlh vrel g er d klfk edoge d ekoge pd meode mul merupk dr dr krk ereu. Meuru Sm, jk memg mul pd uu kelompok vrel ehru emu vrel mempu po g m. Koekue vrel-vrel dlm perm mul ereu ul dedk r edoge d ekoge. Berdrk kod ereu Sm mul merguk eke dr vrel ekoge (Gujr: 003, 746). Vrel ekoge merupk repree dr gocg ekoom ekerl g erdp d lur perm. Ekoge (exoge) dkemukk kl perm oleh Terge dr Ermu Uver Beld pd hu 937. Ekoge dguk uuk megkk keku dekrp euh model ekoomer p memh jumlh perm g dem. Pd meode VAR memperlkuk eluruh vrel ecr mer p mempermlhk vrel depede d depede (Sm dlm Gujr, 003: 848). Au deg k l model memperlkuk eluruh vrel eg vrel edoge. VAR erg dggp eg pedek g dk medrk pd eor ekoom ereu (heorcl). 39 Per fkor..., Sud Bw Suw, FE UI, 00. Uver Idoe

40 Kelhr VAR dk erlep dr krk erhdp model mul oleh eerp peel g kemud memer pr kepd Sm. Dmul dr krk mlh kul g dkemukk oleh Grger (969) g megemukk peolk erhdp pror eor eg r meepk vrel ekoge, melk hru mellu peguj k erleh dhulu deg uj kul. Krk prdgmk dkemukk oleh Luc (978) g mek hw peggu vrel g er dlm model ekoomer meuujukk d kegug dlm meepk vrel-vrel pokok. Krk-krk ereu memerk pr kepd Sm uuk megemgk model VAR. Sm mewrk model VAR g ederh d megguk jumlh vrel g mml, deg vrel depede dlh kelm (lg) d emu vrel dklfkk eg vrel edoge. Nmu demk peggu meode VAR mh mek eerp kelemh dr: () peeu k lg g memulk mlh ru dlm proe em; () model VAR erf pror u megolh d p memfk eor ekoom g d; (3) emu vrel g dguk dlm VAR hru oer, jk elum hru drformk erleh dhulu gr oer. 3. Meode Vecor Auoregreo (VAR) Eder (004) mejelk, kek peel dk memlk kep uuk meeuk hw uu vrel dlh ekoge, mk uu perlu l fug perpdh lm k memperlkuk mg-mg vrel ecr mer. Seg cooh, pd ku-ku vrel g memrk lur wku u me ph dpegruh oleh l d wku eelum dr d memrk me ph dpegruh oleh l d wku eelum dr. D dlm em vre, huug ereu dp dgmrk eper pd perm (3.6) d wh : Per fkor..., Sud Bw Suw, FE UI, 00. Uver Idoe

4 0... (3.) 0 d Deg megumk hw kedu vrel d dlh oer: dlh durce g memlk r-r ol d mrk kovr er u erf whe oe deg dr dev g eruru : er d d dlh durce g depede deg r-r ol d kovr er (ucorreled whe-oe durce). Kedu perm d merupk orde perm VAR, kre pjg lg h u. Agr perm (3.) leh mudh dphm d dguk eg l l mk drformk deg megguk mrk ljr, d hl dp dulk ecr erm eper pd perm d wh : 0 0 Au deg euk l: Bx = 0 + X - +...(3.) Dm: B = x = 0 = 0 0 = = Deg melkuk pegl r perm (3.) deg B - u ver mrk B, mk k dp deuk model VAR dlm euk dr, eper dulk pd perm d wh : x = A 0 + A x - + (3.3) A 0 = B - 0 dm A = B - = B - Uuk uju o, mk 0 dp ddefk eg eleme ke- dr vekor A 0 ; j eg eleme dlm r ke- d r ke-j dr mrk Per fkor..., Sud Bw Suw, FE UI, 00. Uver Idoe

4 A ; d e eg eleme ke- dr vekor e. Deg megguk o ru g elh djelk eelum, mk perm (3.3) dp dul mejd: 0 e e 0...(3.4) Pered r em g elh dmpk pd perm (3.) deg perm (3.4) dlh hw em g elh dmpk pd perm (3.) d deu VAR rukurl u em VAR prmf. Sedgk em g dmpk pd perm (3.4) dlh VAR dlm euk dr. Berdrk pejel eelum d hl peel eelum, ddug d huug kul r mg-mg vrel ereu, ehgg em perm megguk Vecor Auo Regreo (VAR). Dr ke-8 vrel d, deuk 8 perm VAR, eg erku : Per fkor..., Sud Bw Suw, FE UI, 00. Uver Idoe

43 Dm : NT RESV M LEkp LImp LGDP : Nl ukr ruph erhdp dolr Amerk : Cdg dev : Jumlh ug eredr : Ekpor : Impor : PDB rl Per fkor..., Sud Bw Suw, FE UI, 00. Uver Idoe

44 FDI : Ive g lgug NFDI : Ive g k lgug k : Pjg mkmum lg j : Lg α 0, α 0, α 30, α 40,..., α 80 : Ko α, α, α 3, α 4,..., α 88 : Koefe regre,..., 8 : error erm 3.3 D d Sumer D 3.3. D Peel megguk d ekuder g dkumpulk oleh phk l d elh dpulkk d r mellu wee Bk Idoe (www..go.d), Bd Pu Sk (www.p.go.d), d Ierol Fcl Sc (IFS). D ereu dlh d ul dr hu 000:.d. 009:. D ekuder g dperoleh umum merupk d g dk perlu dolh keml d dp lgug dplkk ke dlm model. Tel 3.. D g dguk No Vrel Def Operol Su Nl ukr Ruph/USD NT Ruph/ USD Produk Domek Bruo GDP Mlr (PDB) Rl hu dr 000 Ruph 3 Jumlh Ug Beredr M Mlr Ruph 4 Cdg Dev RESV Ju Dollr BI 5 Ekpor EKSP Ju Dolr BPS 6 Impor IMP Ju Dolr BPS Sumer D BI d IFS BI d IFS erpol Evew BI 7 Ive Ag Lgug FDI Ju Dollr BI d IFS erpol evew 8 Ive Ag dk Lgug (o FDI) NFDI Ju Dollr BI d IFS erpol evew Per fkor..., Sud Bw Suw, FE UI, 00. Uver Idoe

45 3.3. Idefk Vrel Berku pejel leh lju mege d d vrel g k dguk dlm peel: Vrel Nl Tukr Ruph (NT): megguk d l kur Ruph erhdp USD r-r ul g dpulkk Bk Idoe d IFS. Vrel Produk Domek Bruo Rl (GDP): megguk hu dr 000, g merupk perode dm perekoom Idoe relf l. Pemlh peggu d PDB rl drpd PDB oml dlh uuk meghlgk efek fl, ehgg perumuh ekoom leh mecermk ked g eugguh. D PDB ul dperoleh megguk meode erpol (meode qudrc mch um) GDP rwul deg u Evew 6 Vrel Jumlh Ug Beredr (M): peger jumlh ug eredr dlh jumlh r ug krl, ug grl d ug ku, u deu eg ug eredr dlm r lu u dp pul deu deg lkud perekoom. Cdg Dev (RESV): dlh mp m ug g oleh k erl (BI). Smp merupk e k erl g ermp dlm eerp m ug cdg (reerve currec) eper dolr, euro, u e, d dguk uuk mejm kewj, u m ug lokl g derk, d cdg erg k g dmp d k erl oleh pemerh u lemg keug. Ekpor (EKSP) d Impor (IMP): d ekpor d mpor g dguk dlh l ekpor d mpor ul g dperoleh dr u rem Bd Pu Sk www.p.go.d. Ive Ag Lgug (FDI): melpu ve dlm e-e rl erup pemgu prk, pegd erg mcm rg modl, pemel h uuk keperlu produk, pemelj erg perl ver, d eg Ive Ag Tdk Lgug g erdr : Per fkor..., Sud Bw Suw, FE UI, 00. Uver Idoe

46 Porfolo Iveme (PI): merupk euk pem modl g eg er erdr dr pegu hm g dp dpdhk (g dkelurk u djm oleh egr pegmpor modl), erhdp hm u ur ug oleh pemerh u wrg egr d eerp egr l. Pegu hm ereu dklh m deg hk uuk megedlk peruh. Pr pemegg hm h memlk hk devde Oher Iveme (OI): Ive g dlkuk phk g d Idoe (dlur FDI d PI) 3.4 Tekk Al 3.4. Uj oer d Seelh d g dguk dlm peel ddp, deg megguk ofwre evew 6 k dlkuk uj or. Uj or dguk uuk megdefk pkh uu vrel oer u dk. D me ere dkk oer jk d ereu dk megdug kr-kr u (u roo) dm me, vrce d covrce ko epjg wku. Selk d me ere dkk dk oer megdug kr-kr u, dm me, vrce d covrce d ereu dk ko. Uj kr-kr u merupk uj g plg populer uuk megehu oer euh d. Uuk meguj kr-kr u pd peel dguk uj Augmeed Dcke-Fuller (ADF) g dkemgk oleh Dcke d Fuller. Beuk perm uj oer ereu dp dulk eg erku: Y Y p Y 0...(3.3) Dm: Y = Beuk dr fr dffere α 0 Y p ε = erep = vrel g duj oer = pjg lg g dguk dlm model = error erm Hpoe dlh H o megdug hpoe hw erdp kr-kr u, H megdug hpoe hw dk erdp kr-kr u. Peguj Per fkor..., Sud Bw Suw, FE UI, 00. Uver Idoe

47 hpoe k d dlkuk deg memdgk ADF e k hl regre deg k Mcko crcl vlue %, 5%, 0%. Bl ADF e k hug leh kecl drpd Mcko crcl vlue, mk H o derm d H dolk, dk cukup uk uuk meolk hpoe hw d dlm perm megdug kr-kr u, r d dk oer. Selk jk ADF e k hug leh er drpd Mcko crcl vlue, mk H o dolk d H derm, cukup uk uuk meolk hpoe ol hw d dlm perm megdug kr-kr u, r d oer. Jk dr hl uj oer erdrk uj ADF dperoleh d eluruh vrel elum oer pd level, u egr derj ol I(0), mk uuk memperoleh d g oer dp dlkuk deg cr dfferecg d, u deg megurg d ereu deg d perode eelum. Deg demk mellu dfferecg perm (fr dfferece) dperoleh d elh. Proedur uj ADF kemud dplkk keml uuk meguj d fr dfferece. Jk dr hl uj er d fr dfferece elh oer, mk dkk d me ere ereu eregr pd derj perm I() uuk eluruh vrel. Tep jk d fr dfferece ereu elum oer mk perlu dlkuk dfferecg kedu pd d ereu. Proedur eeru dlkuk hgg dperoleh d g oer. 3.4. Peeu Lg opml Slh u hl g plg meeuk dlm uj oer dlh peeu lg, kre deg lg g erllu edk mk redul dr regre dk k memplk proe whe oe ehgg model dk dp megem cul error ecr ep. Ak γ d dr kelh dk dem ecr k. Nmu jk memukk erllu k lg mk dp megurg kemmpu uuk meolk H o kre mh prmeer g erllu k k megurg degre of freedom (Gujr,003:849). Peeu lg opml dp dguk deg meepk l lg g dperoleh dr LR (quel modfed LR e c), FPE (Fl Predco Error), AIC (Akke Iformo Crer), SC (Schwrz formo crero), HQ (H-Qu formo crero). Per fkor..., Sud Bw Suw, FE UI, 00. Uver Idoe

48 3.4.3 Model Vecor Auoregreo (VAR) Seelh lgkh-lgkh eh d dlkuk, mk l model Vecor Auoregreo (VAR) g dperoleh d dp dl. Kergk l g prk dlm model k memerk form g em d mmpu mekr deg k form dlm perm g deuk dr d me ere. Sel u pergk em dlm model VAR relf mudh dguk d derprek. Pergk em g k dguk dlm model VAR dlh fug mpule repo d vrce decompoo. Meode g dekk pd peerp model VAR dlh (Gujr, 003:853): Kemudh dlm peggu, dk perlu megkhwrk eg peeu vrel edoge d vrel ekoge.. Kemudh dlm em, meode Ordr Le Squre (OLS) dp dplkk pd p perm ecr erph.. Forec u perml g dhlk pd eerp ku demuk leh k drpd g dhlk oleh model perm mul g komplek. 3. Impule Repo Fuco (IRF). IRF melck repo dr vrel depede dlm em VAR erhdp hock dr error erm. 4. Vrce Decompoo, memerk form mege peg mg-mg error erm dlm mempegruh vrel-vrel dlm VAR. 3.4.3. Fug Impule Repoe Fug mpule repoe meggmrk gk lju dr hock vrel g u erhdp vrel g l pd uu reg perode ereu. Sehgg dp dlh lm pegruh dr hock uu vrel erhdp vrel l mp pegruh hlg u keml ke k keemg. Al fug mpule repo dp dulk dlm euk Vecor Movg Avrge (VMA) dr euk dr VAR pd perm (3.4). e e...(3.4) Per fkor..., Sud Bw Suw, FE UI, 00. Uver Idoe

49 Dm d memlk huug deg e d e ecr eruru. Selju deg megguk oper ljr mrk mk vecor error dp deuk eg erku : e e...(3.5) Deg meggugk perm (3.8) d (3.9) k ddp: 0...(3.6) Perm (3.0) dp dederhk deg medefk mrk x deg eleme jk () eper perm erku : A /( ).(3.7) Sehgg dperoleh euk mrk perm fug mpule repo: ( ) ( ) 0 ( ) ( ).(3.8) Dm : j () = efek dr rucurl hock pd d j (0) = mpc mulpler j () = cumulve mulpler j () pd = log ru mulpler 3.4.3. Vrce Decompoo Vrce decompoo u deu jug forec error vrce decompoo merupk pergk pd model VAR g k memhk vr dr ejumlh vrel g dem mejd kompoe-kompoe hock u mejd vrel ovo, deg um hw vrel-vrel ovo dk lg erkorel. Kemud, vrce decompoo k memerk form mege propor dr pergerk pegruh hock pd Uver Idoe

50 euh vrel erhdp hock vrel g l pd perode d perode g k dg. Beuk VMA dr vrel x pd u perode ke dep dp dulk eg erku (Eder, 004:79) : x x..(3.9) 0 Forec error pd u perde kedep dlh : E x x...(3.0) Forec u perode ke dep dlmgk deg 0.Forec error pd perode ke dep dlh : x E x x 0..(3.) Forec error pd perode ke dep uuk vrel dlh: E 0) ()... (..(3.) ( ) + ( 0) ()... ( ) Vrce dr forec error perode ke dep dlh () dm: ( ) (0) ()... ( ) (0) ()... ( )...(3.3) Forec error vrce decompoo dlh propor dr () erhdp hock d hock. Sehgg forec error vrce decompoo pd hock dlh : ( 0) ()... ( ) / ( ).(3.4) Sedgk forec error vrce decompoo pd hock dlh : ( 0) ()... ( ) / ( )...(3.5) Uver Idoe