1 usudru l., Alisis Idks ulis Th... PERTANIAN ANALISIS INDES UALITAS TANAH DI LAHAN PERTANIAN TEMBAAU ASTURI BERDASARAN SIFAT IMIANYA DAN HUBUNGANNYA DENGAN PRODUTIVITAS TEMBAAU ASTURI DI ABUPATEN JEMBER Soil Quliy Idx Alysis i suri Tobo Produio Ld Bsd o Chil Propris d Is Corrlio wih suri Produiviy i Jbr Disri Whyu usudru, Bbg Hriyo*, Sugg Wirso Agrokologi, Fkuls Pri, Uivrsis Jbr (UNEJ) Jl. li 37, pus Tgl Boo, Jbr 68121 *E-il : bbghriyo@gil.o ABSTRACT High produiviy of ksuri obo is iflud by wo fors ly gi d virol for. Soil quliy is ipor for h suppor h growh of obo. Soil quliy igr o oly physil, hil d biologil propris bu lso hir irio. O of soil quliy opo is hil propris. Th osiu of soil quliy idx (SQI) usd for prs sudy oly hil propris. This rsrh is o kow h iflu of SQI i ksuri obo produio ld d is orrlio wih ksuri produiviy i Jbr disri. Driio of SQI is do by usig Priipl Copo Alysis (PCA) hod followd by rgrssio d orrlio lysis bw SQI d ksuri produiviy. Th rsuls show h 4 subdisri ly lis, Abulu, Wuluh d Subrjb goriz s vry high lvl, 1 subdisri ly Jlbuk s diu os d ohrs lf ilud o high gory. Th orrlio bw SQI d ksuri produiviy is posiiv (orrlio = 0.83). Th highr SQI will k h highr ksuri produiviy os wih 68.9 % lvl of rus. yword: Soil Quliy Idx; Chil Propris; Produiviy of suri. ABSTRA Produkivis bku ksuri yg bik dipgruhi olh du fkor yki fkor gik d ligkug. ulis h rupk slh su fkor rpig dl ujg prubuh bku. ulis h gigrsik kopo fisik, kii d biologi h sr irksiy. Slh su pyusu kulis h ilh sif kii h. Pd plii kli ii, pyusu idks kulis h dilkuk brdsrk sif kii hy sj. Plii ii bruju uuk ghui sbrp bsr pgruh idks kulis h di lh pri bku ksuri di Jbr dg produkivis bku ksuri. Pu idks kulis h dilkuk dg od Pryipl Copo Alysis (PCA). Sljuy dilkuk lisis rgrsi d korlsi r idks kulis h dg produkivis bku. Hsil plii ujukk bhw dri 17 drh pg, 4 drh yki lis, Abulu, Wuluh d Subr Jb suk kgori sg iggi, 1 drh yki Jlbuk suk kgori sdg d liy suk kgori iggi. Trdp hubug korlsi posiif d sg r (orlsi = 0,83) r ili IT dg produkivis bku, dl ri ski iggi ili IT k ski bik produkivis bku yg dihsilk dg igk kpry sbsr 68,9%. kui: Idks kulis h; Sif kii h; Produkivis bku ksuri. How o i : Whyu usudru, Bbg Hriyo, Sugg Wirso. 2015. Alisis Idks ulis Th di Lh Pri Tbku suri Brdsrk Sif iiy d Hubugy dg Produkivis Tbku suri di bup Jbr. Brkl Ilih Pri 1(1): xx-xx PENDAHULUAN Tbku rupk slh su koodii pri uggul yg d di Jw iur khususy di drh Jbr. oribusi bku bgi prkooi rky Idosi sglh bsr. Hl ii dibukik dg kbrd brg ush bku uli dri skor hulu higg hilir yg brdyk rus bhk ribu g krj. Tbku ksuri rupk slh su jis bku Voor-Oogs yg plig byk dibudidyk olh pr pi di drh Jbr. Pgolh bku ksuri dilkuk dg r prjg du kudi dijur dibwh ppr sir hri u yg lbih dikl dg su urrig. r diolh dl buk rjg, k produkivis u kuis rupk uju u dl budidy bku ksuri. Produkivis bku ksuri yg bik dipgruhi olh du fkor yki fkor gik d ligkug. Fkor ligkug ii rsusu olh du hl yki kd ikli d h di drh budidy. d h u kulis h rupk slh su fkor rpig dl ujg prubuh bku (Siswo, 2004). ulis h rupk kpsis dri suu h dl suu lh uuk ydik fugsi-fugsi yg dibuuhk usi u kosis li dl wku yg l. Fugsi rsbu rupk kpuy uuk prhk prubuh d produkivis ubuh sr hw, prhk kulis udr d ir u prhk kulis ligkug. Th brkulis k ubuhk yg bik d sh (Plsr, 2003). Tigk ksubur h yg iggi ujukk kulis h yg iggi pul. ulis h ujukk kpu h uuk pilk fugsi-fugsiy dl pggu lh u kosis, uuk opg produkivis biologi, prhk kulis ligkug, d igkk ksh, big, d usi. (Soil Si Soiy of Ari, 1994 dl Wirso, 2005). Slh su pyusu kulis h ilh sif kii h. Sif kii h r kiy dg krsdi usur hr ssil yg brpr pig dl prubuh d prkbg bku. Jik usur hr rsbu rpuhi k bolis dl ubuh k brjl dg bik d iy k brur pd produkivis bku yg bik pul. Hl ii didukug olh ky di lpg yg ujukk bhw pupuk jdi solusi u pi dl ush igkk produkivis bku yg dihsilk. gi pupuk bruju uuk uhi Brkl Ilih PERTANIAN. Volu x, Noor x, Bul xxxx, hl x-x.
2 usudru l., Alisis Idks ulis Th... sup usur hr yg dibuuhk olh bku. Brdsrk pikir rsbu k dilkuklh plii ii dg uju uuk ghui hubug r idks kulis h brdsrk sif kii h dg igk produkivis bku ksuri di drh Jbr shigg dp diguk sbgi pdo dl rkodsi prbik kulis h llui od d kik pupuk yg p dl upy prbik produkivis bku ksuri di drh Jbr. Sr sbgi u pilih loksi rbik uuk budidy bku ksuri di drh Jbr. BAHAN DAN METODE Plii dilksk uli Mr spi Dsbr 2014 di drh p bku ksuri yg rsbr di 17 di bup Jbr. Bh yg diguk dl plii ii r li Bh pdukug uuk lis di lbororiu, p jis h, p urh huj, p rup bui, d p pggu lh. Al yg diguk dl plii ii r li prgk kopur, Sofwr Quu GIS 1.8, SPSS 17.0, pisu lpg, kops, GPS, r, l lbororiu d l ulis. Plii ii gguk od survi kulis h pr bku ksuri di drh Jbr. Pu kulis h gu pd sif kii sig sig su lh. Sli iu, survi jug diikui dg od wwr dg pilik lh gi klol lh bik dri sgi pilih koodii yg di upu prw yg bis dilkuk olh pilik lh spri pupuk d pgir. Survi h dilkuk dg gbil 3 spl h sip su drh ui lh kudi dikoposik. Alisis spl h di lbororiu dilkuk uuk pp: ph kul h, dg od ph r; rbo orgik dl h, dg od kuris; N-ol, dg od jldhl; P rsdi, dg od Bry I; rsdi, dg od irisol; d psis Tukr io (T), dg od koloriri. Pgukur ph h dilkuk dg ibg 10 gr ooh h yg disukk kdl bool kook. kudi dibhk 50 l ir bbs io k dl bool llu ook dg si pgook sl 30 i sljuy suspsi h diukur dg ph r yg lh diklibrsi gguk lru buffr ph 7,0 d 4,0 kudi ili ph dilpork dl 1 dsil. Pgukur C orgik dilkuk dg gguk od kuris. Prosdur pgukur C orgik dilkuk dg ibg 0,5 g ooh h ukur < 0,5, sukk kdl bool ukur 100 l. Mbhk 5 l 2 Cr 2 O 7 1 N, llu gkooky. Mbhk 7,5 l H 2 SO 4 pk, gkooky llu dik sl 30 i. Mgrk dg ir bbs io, birk digi d gipik. sok hriy gukur bsorbsi lru jrih dg spkofoor pd pjg globg 561. Sbgi pbdig dibu sdr 0 d 250 pp, dg ip 0 d 5 l lru sdr 5000 pp k dl lbu ukur 100 l dg prlku yg s dg pgrj ooh. Pp N ol h dilkuk dg gguk od ikro jhdl. Trdp 3 hp dl od ii yki dsruksi, dsilsi d irsi. Dsruksi dilkuk dg ibg 0,5 gr ooh h ukur <0,55 llu disukk dl bug digs. Slh iu dibhk 1 gr pur sl d 5 l s sulf pk. udi dsruksi higg prur 350 0 C higg wr brubh jdi puih khiju kudi didigik d dirk dg quds higg pi 100 l. Sljuy lru hsil dsruksi suk hp dsilsi. Thp dsilsi dilkuk dg yipk lru ppug dri 10 l s bor 1% dibh 3 s pujuk Cowy (wr lru jdi rh) dip klury dsil. Hsil dsruksi dipidh kdl lbu didih dg 20 l NOH 40% didly, uup spy d lkuk dsilsi. Dsilsi dikhiri kik wr ppug brubh jdi hiju d volu ppug lbih dri 50 l. Thp rkhir ilh irsi. Lru hsil dsilsi diir spi jdi rh kbli gguk H 2 SO 4 0,05 N, volu H 2 SO 4 yg rpki uuk irsi d krjk pul uuk blko. Pp P rsdi gguk od Bry I. Pgukur dilkuk dg ibg ooh h ukur < 2 sbyk 2,5 gr llu dibhk pgksrk Bry d ur 1 sbyk 25 l. ook sl 5 i, srig d bil lru kruh dikblik ks srig sul (pross pyrig ksiu 5 i). Jik lru sih kruh k bhk krbo kif sukupy. Sljuy dipip 2 l ksrk kdl bug rksi d bhk 10 l prksi fosf (spl d dr). ook, d dik sl 30 i Ukur xiioy dg kolorir pd pjg globg 693. Pp rsdi dl h dilkuk dg od irisol. Pp dilkuk dg iibg 0,25 gr ooh h > 2 llu disukk kdl bug prkolsi. Prkolsik dg pbh oiu ph 7,0 sbyk 50 l, digojog sl 30 i kudi dipip 2 l, llu rk dg quds higg 10 l. Alisis lru hsil pgr gguk flphoor uuk ghui ol dl spl h. Pp psis Tukr io (T) dilkuk dg od koloriri. Pp T dilkuk dg ibg 5 gr h krig gi, sukk k dl bug srifus 100 l. Tbhk 20 l oiu s ph 7, duk d birk 24 j. Aduk kbli, kudi disrifus sl 15 i dg pur 2500 rp. Eksrk oiu didksi. Pbri lru oiu s diulg sbyk 4 kli diikui dg hp yg s disip pgulgy. Edp h pd bug srifus diui dg 20 l lkohol 95%, disrifus d didksi. Lkuk pui dg lkohol sbyk 4 kli dg lgkh yg s. Pidhk h k bkr glss. Dibhk 10 l Cl 10%, diduk kudi disrig d firy dipug. Ulgi pbh Cl 10% higg diprolh fir sbyk 100 l. Disukk fir k dl lbu dsilsi d bils dg ir dsilsi. Tbhk 20 l NOH 40% kusi didsilsi. Tpug dsily dg ppug rlyr 200 l yg lh dibri 20 l s bor 2% d 3 s idikor owy. Dsilsi dikhiri spi volu dsil 150 l. Dsil diirsi dg lru sdr 0,1 N H 2 SO 4 higg rjdi prubh wr dri hiju kbiru jdi rh jbu. Ulgi prosdur ii dg blko. D lis sif kii h yg lh didpk k diolh kbli dg gguk od Priipl Copo Alysis (PCA) dg fk pliksi pgolh d SPSS. PCA diguk uuk ilih suu d s iiu (MDS) dri idikor sif kii h yg wkili fugsi h. Skorig dri idikor idikor MDS dilkuk brdsrk ppily dl fugsi-fugsi h gguk du prs. Prs-prs rsbu dlh : y = (x-s)/(1.1-s) uuk lbih dlh lbih bik 1) y = 1-{(x-s)/(1.1-s)} uuk kurg dlh lbih bik 2) di, y dlh skor dri d h; x dlh ili dri sif kii h yg dikovrsik k dl ili skl 0 spi 1; s dlh ili rrdh yg ugki rjdi dri sif h (s = 0); d dlh ili riggi dri sif h rsbu. Prs [1], fugsi skorig lbih dlh lbih bik diguk uuk prr-prr kdr P rsdi, rsdi, C-orgik h, N h rsdi, kpsis ukr kio (T),d ph h jik ili ph<7. Sdgk prs [2] diguk uuk Brkl Ilih PERTANIAN. Volu x, Noor x, Bul xxxx, hl x-x.
3 usudru l., Alisis Idks ulis Th... prr ph h jik ili ph>7 kr pgruh posiify pd ksubur h (Adrws l. 2002). Pggbug skor-skor idikor k dl suu idks kulis h dilkuk gguk ruus yg digbrk olh Adrws l. (2002): SQI = SWi x Si 3) i=1 di W dlh fkor pbobo dri kopo u d S dlh skor idikor (y pd prs 2). Idks kulis h (Soil Quliy Idks / SQI/ IT) yg dihsilk iliki rg ili r 0 1. Jik ili IT dki 1 k ili rsbu ski bik. No ls Nili riri ulis Th 1 0.80-1.00 Sg Bik 2 0.60-0.79 Bik 3 0.40-0.59 Sdg 4-0.39 Rdh 5 0.00-0.19 Sg Rdh Subr : Proyo, 2005 IT yg dihsilk sljuy k dilkuk lisis rgrsi d korlsi dg produkivis bku ksuri di ip drh. HASIL DAN PEMBAHASAN Gbr Uu Drh Plii bup Jbr sr sroois rlk pd posisi 6 º 27'29 " s/d 7º14'35" bujur iur d 7º59'6" s/d 8º33'56" lig sl dg lus wilyh slus 3.293,34 2. Pgbil spl h dilkuk di 17 yg lkuk p bku ksuri ssui dg d yg diprolh dri Dis Prkbu bup Jbr. Pgbil spl dilkuk di 3 iik uuk ip ky. Tip iik pgbil spl brfugsi sbgi ulg. Tbl 1. Produkivis bku ksuri pr di drh Jbr (wil/h) No 2009 2010 2011 2013 Rr 1 Prg 14.30 9.20 7.80 10.00 10.33 2 Subrsri 13.00 10.30 10.00 10.00 10.83 3 klis 23.36 9.70 12.00 18.00 15.77 4 Ldokobo 14.50 9.30 12.00 12.00 11.95 5 Subrjb 13.50 9.50 12.00 12.00 11.75 6 Arjs 12.50 8.90 11.00 12.00 11.10 7 Jlbuk 12.40 5.00 11.00 12.00 1 8 Pkusri 14.20 1 9.20 9.00 10.65 9 Sukowoo 14.00 9.50 12.00 12.00 11.88 10 Myg 14.10 12.10 9.00 12.00 11.80 11 11.20 11.80 9.20 12.00 11.05 12 Mubulsri 13.90 7.60 9.00 10.00 1 13 14.00 8.09 14.81 10.00 11.72 14 Abulu 14.70 14.50 12.00 14.00 13.80 15 Wuluh 14.80 13.10 13.50 15.00 14.10 16 Jggwh 0.00 8.50 12.50 14.00 11.67 17 Ajug 11.50 0 9.00 10.00 1 Subr : Dis Prkbu bup Jbr, 2015 Sif ii Th Sif kii rupk slh su dri 3 sif yg diiliki olh h sli sif fisik d biologi h. Sif kii r kiy dg sus khr dri suu h. Usur hr iliki pr yg ukup pig ru dl bu pross fisiologis d bolis yg rjdi di dl ubuh. Muru d Willg d v Noordwijk dl Wirso (2005) produksi bik shoo upu roo k igk higg bs ru kik rjdi pbh usur hr. PH Th Muru Wirso (2005) ph didfiisik sbgi ks u kbs rlif suu bh, skl ph kup dri ili 0 (ol) higg 14. Nili ph 7 dikk rl. Di bwh ili ph 7 dikk s, sdgk di s ph 7 dikk Bs. ph rl uuy rupk kd ph yg diigik dl pross budidy rsuk dl budidy bku ksuri kr dl kd rl, kbrd usur hr dl kd yg bik d rsdi bgi. s h u ph k brpgruh rhdp sif h li. Sif h yg dp dipgruhi ph h r li krsdi usur hr d T. Sli iu ph h jug brpgruh rhdp kivis ikroorgis di dl h. Pd ph dibwh 5,0 bbrp usur hr kro d ikro spri P, F, Cu, Z krsdiy uru kr buk syw koplk idk lru ir, shigg idk bis dibil olh. d h dg ili ph s jug k igkk klru Al, F d M yg iggi d brkib jdik usur hr ikro rsbu ru bgi. Diki jug pd ph dis 8,0 krsdi usur hr C d P uru kr dy bsorbsi buk syw idk lru bgi. Brdsrk lisis yg ki lkuk rhdp sif kii h di lh pr bku ksuri di drh Jbr, k dp dikhui bhw kd ph h uuy brd pd rg rl higg s. Th dg ph rl rdp di drh Ajug, Arjs d Mubulsri. Sdgk h dg ph s rdp didrh Wuluh. Uuk 13 drh liy iliki ph gk s yg brd dirg gk 5,5 6,5. Drh dg ili ph riggi brdsrk grfik di s ilh Mubulsri dg ili 6,81. Susuy drh dg ili ph h yg brbd y dg drh liy ilh ph drh Wuluh yg iliki ili 5,45 d suk kgori s. Nirog Tol dl Th Nirog rupk usur hr kro yg sg dibuuhk olh su dl sis s io d proi uuk prubuhy. Nirog disrp dl buk ir (NO 3 - ) d u oiu (NH 4 + ). du buk N ii puyi sif yg obil dl h kiby usur N udh skli hilg rui klpis bwh u volil dl buk gs k sosfr u dibil olh ikro d kro orgis h (Suwibi, 2011). lis Wuluh Abulu Subrjb Ldokobo Myg Arjs Jggwh Mubulsri Sukowoo Ajug Prg Subrsri Pkusri Jlbuk 0.19 d 0.21 d 0.19 d 0.21 d 0.22 d 0.19 d 0.26 d 0.34 b 0.28 b 0.26 d 0.28 b 0.28 b 0.38 0.38 0.37 0.38 0 0.1 0.2 0.3 0.4 0.5 N Tol (%) Brkl Ilih PERTANIAN. Volu x, Noor x, Bul xxxx, hl x-x.
4 usudru l., Alisis Idks ulis Th... Gbr 1. Grfik Sbr N Tol di Lh Tbku suri rg : Agk gk yg diikui dg huruf yg s brbd idk y pd Uji Du pd rf kpry 5% Brdsrk grfik di s, dp dilih bhw ili Nirog (N) ol di Lh Sr Budidy bku ksuri brd r 0,17% higg 0,38%. Hsil lis N ol rsbu ujukk bhw sbr N di lh pr bku ksuri brd dikgori rdh higg sdg. Muru Bli Plii Th (2005) kdr N dikk rdh jik brd pd rg ili 0,1% 0,2% sr dikk sdg jik brd pd gk 0,21% 0,5%. Pd plii kli ii, lis, Abulu, d Wuluh iliki ili N rsdi plig iggi dg ili 0,38% sdgk Subrsri iliki ili plig rdh dg ili N rsdi sbsr 0,17%. Subrjb, Myg, Ajug, Jggwh, Mubulsri, Ldokobo,, Prg, Arjs d Sukowoo brd pd kgori sdg kr iliki ili N dis 0,21% sdgk Pkusri,, d Jlbuk iliki ili N rsdi yg rdh yki sbsr 0,19%. Trki dg kodisi opil bgi pr bku ksuri, kdr irog yg dikhdki ilh sbsr 0,5%. Dg diki dp ki khui krsdi N dl h sih kurg rukupi dl ujg prubuh bku ksuri shigg prlu dy prbik lw pupuk irog di lh pr bku ksuri. Trsdi liu () dibuuhk olh uuk foosisis, produksi ATP, rsloksi gul, sisis proi, d kulis hsil. Usur hr dibil dl buk io +. Ak pi, kr usur ii puyi ukur buk rhidrsi yg rlif bsr d brvlsi 1 k usur ii idk ku dijrp olh u koloid h shigg udh gli plidi (lhig). Brbd dg usur hr kro li yg brpr sbgi pyusu kopo, usur hr ii iliki pr dl pgur kis (brsif klisor) spri dl pross foosisis, rsloksi krbohidr d sis proi. lis Wuluh Abulu Subrjb Ldokobo Myg Arjs Jggwh Mubulsri Sukowoo Ajug Prg Subrsri Pkusri Jlbuk 0.37 f Gbr 2. Grfik Sbr Trsdi di Lh Tbku suri rg : Brkl Ilih PERTANIAN. Volu x, Noor x, Bul xxxx, hl x-x. 0.34 f 0.38 f 0.46 d 0.47 bd 0.45 d 0.48 bd 0.57 b 0.52 b 0.54 b 0.57 b 0.49 bd 0.57 b 0.55 b 0.48 bd 0.62 b 0.69 0 0.1 0.2 0.3 0.4 0.5 0.6 0.7 0.8 Trsdi ( / 100 gr h) Agk gk yg diikui dg huruf yg s brbd idk y pd Uji Du pd rf kpry 5% Brdsrk grfik di s dp dilih bhw sbr ili kliu di lh pr bku ksuri brd dir kgori sdg higg iggi. dr ili dikk iggi jik brd r ili 0,6 1. yg iliki ili iggi ilh Ldokobo sbsr 0,69 d Wuluh dg ili 0,62. Sdgk kdr dikk sdg jik brd dir ili 0,21-0,5. Su sli ldokobo d Wuluh suk kgori sdg. Nili kdr rrdh diiliki olh drh Jlbuk dg ili sbsr 0,34. Trki dg kdr rsdi dl h yg idl bgi bku, k kdug usur yg d disluruh SPL brd pd kls ssui higg kls sg ssui uuk prubuh bku, shigg uuk igkk hsil d kulis yg bik prlu diigkk krsdiy spi kls sg ssui. Pd kls sg ssui ii igk kjuh kliu dl lru h jdi iggi, shigg pd s bku buuh kliu sllu rsdi. Brdsrk hsil lisis k kbrd usur kliu ii d dl kgori bik kr uru Puslik (1993) kls kssui S1 uuk bku iliki ili r Sdg higg sg iggi. Fosf (P) Trsdi dl Th Hsil lisis fosf di lh pr bku ksuri di drh Jbr ujukk bhw kdr fosf yg rsdi dl h rsuk dl kgori sg rdh kr sluruh d brd dibwh gk 4. Hl ii ujukk bhw kbrd usur fosf (P) kurg shigg prlu dy pbh usur hr fosf (P) dg pupuk yg p. Drh dg ili riggi dlh Wuluh dg ili sbsr 3,15 pp d brbd y dg k yg liy sdgk drh dg ili rkil ilh Arjs dg ili 1,87. Pbh usur Fosf Npk skli sg diprluk lih kbrd usur hr rsbu yg brd pd kgori kurg. gori sdg bru rukupi jik didl h gdug 8-10 pp P 2 O 5 d jik iliy lbih dri gk rsbu k suk dl kgori iggi. Lh pr bku ksuri ghdki kd P 2 O 5 iil dl kgori sdg. rbo Orgik dl Th brd krbo orgik iliki pgruh ukup bsr dl prbiki sif fisik, kii d biologi h. Sbr ili krbo (C) orgik di lh sr budidy bku ksuri disjik pd grfik briku. Pbri bh orgik dp igkk krsdi hr di h, gurgi igk kpd h, bh kpu h glurk ir d igkk psis Tukr io (T) h dri 300-1400 /100 g huus. Pupuk kdg idk hy ydik N, P, d hr li pi jug bri pgruh yg bik rhdp fisik h. Gbr 3. Grfik Sbr C Orgik di Lh bku suri lis Wuluh Abulu Subrjb Ldokobo Myg Arjs Jggwh Mubulsri Sukowoo Ajug Prg Subrsri Pkusri Jlbuk 1.64 1.67 1.62 1.72 1.74 1.75 1.73 1.81 b 1.74 1.69 1.63 1.77 b 1.89 b 1.85 b 1.75 2.18 2.13 b 0 0.5 1 1.5 2 2.5 C Orgik (%)
5 usudru l., Alisis Idks ulis Th... rg : Agk gk yg diikui dg huruf yg s brbd idk y pd Uji Du pd rf kpry 5% Brdsrk hsil lisis di lbororiu, dp dikhui bhw sbgi bsr kdr C orgik dl kgori rdh yiu brd diili <2. Hy 2 drh yg suk dl kgori sdg. Drh rsbu ilh lis dg ili 2,18 d Abulu dg ili 2,13. du drh ii jik dilisis sr Du suk kgori brbd idk y r su dg yg li. Tpi du drh ii brbd y dg 15 drh liy. Drh dg ili rdh ilh Jlbuk dg ili 1,62 disusul Mubulsri 1,63% d Arjs sbsr 1,64%. Drh liy jug brd dir rg 1,67 higg 1,89 d ii rsuk dl kgori rdh. Jik dikovrsi jdi ili bh orgik dl h, k ili kdr bh orgik pd lh pilii brd di r rg 2,88% higg 3,76% u brd dl kgori sg rdh higg sdg. Pbh bh orgik sg diprluk kr brdsrk hsil wwr dg pi bku pbh pupuk orgik spri kopos upu pupuk kdg jrg skli diguk. Pi hy gguk pupuk orgik uuk ujg kbuuh usur hr dri bku. Hl ii kurg bgiu bik kr bh orgik iliki pr pig bgi prubuh. Bh orgik sg bu dl prbiki sif-sif h spri prbilis h, porosis h, srukur h, dy h ir d kpsis ukr kio h (Hrdjowigo, 1989). psis Tukr io dl Th psis Tukr io (T) rupk sif kii h sljuy yg dii dl pu idks kulis h pd lh budidy bku ksuri. Th br-t iggi dk bhw h iliki kpu ydik kio usur hr (H+,, C2+, Mg2+, F2+, M2+, Mo2+, Cu2+, Z2+) yg iggi uuk diprukrk. T di sluruh su lh ujukk ili lbihi gk 16 /100 g. D rsbu ujukk bhw h sudh ukup bik dl ydik p uuk prukr usur hr yg dukug prubuh bku. Nili T riggi didpi di drh Abulu dg ili 27,52 /100 gr h. Nili ii brbd y dg drh liy rsuk dg drh lis d Wuluh yg iliki ili T rdk dg Abulu, yki sbsr 22,56 d 21,28 / 100 gr h. Drh dg ili T dis 20 ilh Arjs, Ldokobo d Prg. Sdgk uuk drh liy brd dis ili 16 /100 g h rkuli Jlbuk, Myg d Sukowoo yg iliki ili dibwh gk 16 /100 g. ili T rrdh diiliki olh drh Jlbuk dg ili 11,84. Diiju dri prsyr ubuh bku k T sluruh SPL kuli 3 drh rkhir suk kd sg ssui. Hl ii dikrk kls h dikk sg ssui (suk kgori S1) jik iliki ili T lbih dri 16 /100 g. sdgk 3 drh yki Jlbuk, Myg d Sukowoo suk kgori S2 kr iliki ili 11 higg 15 / 100 gr h. Idks ulis Th ulis h uru Soil Si Soiy of Ari (SSSA) dl Wirso (2005) didfiisik sbgi kpu h uuk pilk fugsi fugsiy dl pggu lh u kosis, uuk opg produkivis biologi, prhik kulis ligkug d igkk ksh, big d usi. Dor d Prki (1994) lh gklsifiksik idikor idikor sif kii h dl pili kulis h yki Bh orgik h (C) orgik, ph h, d N, P, d dp diksrk. Tbl 2. Sbr Idks ulis Th No Ul 1 Ul 2 Ul 3 Rr riri 1 lis 0.83 0.85 0.87 0.85 Sg Bik 2 Wuluh 0.8 0.85 0.8 0.82 Sg Bik Brkl Ilih PERTANIAN. Volu x, Noor x, Bul xxxx, hl x-x. 3 Abulu 0.76 0.78 0.89 0.81 Sg Bik 4 Subrjb 0.78 0.78 0.84 0.8 Sg Bik 5 Ldokobo 0.71 0.83 0.76 0.77 Bik 6 Arjs 0.74 0.71 0.79 0.75 Bik 7 Myg 0.75 0.74 0.75 0.75 Bik 8 Jggwh 0.66 0.75 0.82 0.74 Bik 9 Mubulsri 0.73 0.78 0.69 0.73 Bik 10 Sukowoo 0.71 0.79 0.65 0.72 Bik 11 0.7 0.67 0.76 0.71 Bik 12 0.72 0.73 0.66 0.7 Bik 13 Ajug 0.72 0.66 0.62 0.67 Bik 14 Prg 0.65 0.67 0.67 0.66 Bik 15 Pkusri 0.63 0.67 0.64 0.65 Bik 16 Subrsri 0.67 0.63 0.64 0.65 Bik 17 Jlbuk 0.57 0.58 0.62 0.59 Sdg Brdsrk Tbl 2, dp dilih bhw sbr idks kulis h brdsrk sif kiiy di lh pr bku di drh Jbr plig byk brd pd kgori iggi. Hy su drh yg suk dl kgori sdg yki drh Jlbuk dg ili Idks ulis Th (IT) sbsr 0,59. Sdgk 4 drh yki lis, Subrjb, Abulu d Wuluh suk dl kgori sg iggi dg ili Idks ulis Th (IT) sbsr 0,85; 0,82; 0,81 d 0,80. Ep drh ii iliki ili riggi kr lbihi gk 0,80 dikrk olh bbrp sif kii pyusuy. Uuk drh klis iliki ili riggi kr iliki ili N, P, d rbo orgik yg iggi sr ph yg bik pul. Wlupu uuk ili T sih rgolog s dg wilyh liy. Bgiupul dg wilyh Wuluh yg iliki ili N d yg iggi pul wlupu ph sih rdh. Drh Jlbuk iliki ili rrdh wlupu sih suk dl kgori sdg. Hl ii dikrk ili N,, C d P yg sg rdh bhk rsuk rrdh dibdigk dg yg li sdgk ili ph d T suk dl kgori orl. Tiggiy ili IT di 4 dikrk drh lis d Subrjb brd di kki Guug Rug d brd dilis lir lv dri Guug Rug shigg bh iduk pyusu hy rupk bu vulkik yg subur k idk ghrk jik kd hy jug subur. Sli iu kdl lpis bu vulkik di drh rsbu jug lbih iggi dibdigk dg drh liy shigg kbrd bu vulkik yg ukup liph dl h k prudh h dl gik usur hr yg dibuuhk dl prubuh. Hl ii didukug dg kd Guug Rug yg sih kif d kifisy drug sih srig rjdi shigg prbru bh iduky srig rjdi. Drh Wuluh d Abulu rupk drh yg dk dg lir sugi dri Guug Sru d suk kgori drh sdisi u dp dri z z upu bh iduk yg rbw dri lir sugi rsbu. r drh ii rsuk drh hulu k kbyk usur hr yg rui (lhig) k rkupul d gdp didrh rsbu shigg h di kdu drh rsbu sih ky k usur hr shigg sif kiiy jug bik. Gbr 7. Grfik Pyusu IT di Lh Tbku suri lis Wuluh Abulu Subrjb Ldokobo Arjs Myg Jggwh Mubulsri Sukowoo Ajug Prg Subrsri Pkusri Jlbuk 0.09 0.19 0.19 0.23 0.19 0.08 0.08-0.30 0.40 0.50 0.60 0.70 0.80 0.90 Idks ulis Th N C Ph P
6 usudru l., Alisis Idks ulis Th... Pd ip dp dilih bhw usur pyusu yg iliki prss riggi ilh usur, N d ph. Sdgk fkor pbs yg jdik ili idks kulis idk dp pi gk yg sg iggi ilh kdr C orgik sr P2O5 yg rsdi didl h. Hl ii ujukk bhw kdr pbh N, sr pgpur sudh ukup bik dilkuk olh pi dl ujg prubuh bku ksuri. Hubug Ar Idks ulis Th d Produkivis Tbku suri Alisis sljuy ilh dg uk hubug r idks kulis h dg produkivis bku ksuri. Alisis rgrsi d korlsi dilkuk uuk ghui kr hubug r du vribl rsbu. Hubug r IT d produkivis bku ksuri uru grfik dibwh ii ilh sg r. Sip rf pigk vribl IT k brpgruh sbsr 26,702 rhdp ili produkivis bku ksuri brdsrk kofisi rgrsiy. Nili kofisi korlsi r IT d produkifis bku ksuri jug sg iggi pi 0,80. Nili korlsi yg posiif ujukk bhw rdp hubug srh r IT dg produkivis bku. Hubug k du vribl jug brlgsug srh d sg r kr iliy dki 1. Ski iggi ili IT k ski iggi pul produkivis bku yg dihsilk. Hl ii dikrk sif kii g sg brpgruh rhdp prubuh d produkivis bku. Tigk kpry dri korlsi r kdu vribl rsbu jug ukup iggi yki sbsr 68,9%. P r o d u k i v i s 18.00 16.00 14.00 12.00 10.00 8.00 6.00 4.00 2.00 0.00 y = 18.38x - 1.673 R ² = 0.689 r = 0.830 Rgrsi = 26.702 0.50 0.60 0.70 0.80 0.90 Idks ulis Th Gbr 5. Grfik orlsi Produkivis d Idks ulis Th Brdsrk lisis korlsi ii, rlih bhw kdu vribl yki IT brdsrk sif kii d produkivis bku sg r hubugy. Shigg llui prbik sif kii h yiu llui pupuk d pbh kpur upu doloi k pu igkk produkivis dri bku ksuri. Prbik sif kii h llui kgi pupuk N, d pgpur sudh ukup bik dilkuk olh pi hl ii rlih dri krsdi sr ili dri kdu spk rsbu dl yusu idks kulis h. Hl ii jug brlku dri sgi ph h yg ukup bik di su rl lh pr bku ksuri. Pgpur yg dilkuk kdpy lbih brfugsi uuk sbilk ili ph di h. Sdgk prbik dri sgi kiiwi h yg bis dilkuk ilh dg lkuk pbh bh orgik d P2O5. Hl ii gu rhdp ili kdu spk rsbu yg brd dl kodisi rdh bhk di bbrp iik suk dl kgori sg rdh. Pbh bh orgik jdi fokus u kr hl ii g jrg skli dilkuk bhk dri bbrp pi yg diwwri, bbrp ybuk bhw pbh bh orgik idk prh dilkuk d hy brupu pd pupuk orgik sj. Hl ii u sglh prihik kr bh orgik iliki pr yg bsr dl jg kbrlju dri kulis lh. Muru Wirso (2005) sbgi bsr hli h suju bhw bh orgik rupk kui dri produkivis, kulis ligkug sr ksh. Olh kr iu pbh bh orgik prlu dilkuk. ESIMPULAN Mllui lisis PCA dp dikhui bhw idikor N rsdi sr rsdi jdi kopo u dl pyusu Idks ulis Th (IT) diikui dg C orgik d ph sbgi kopo kdu d P rsdi sbgi kopo kig. lis iliki ili IT riggi sbsr 0,85 dg produkivis 15,77 w/h sdgk ili rrdh diiliki olh Jlbuk dg ili 0,59 dg produkivis 10,10 w/h. Trdp hubug korlsi posiif d sg r r ili IT dg produkivis bku, yg brri ski iggi ili IT k ski bik produkivis bku yg dihsilk. DAFTAR PUSTAA Adrw,S.S., ll. 2002. O-fr Assss of Soil Quliy i Clifori s Crl Vlly. Agro. J. 94: 12-23. Bli Plii Th. 2005. Pujuk Tkis : Alisis ii Th, T, Air d Pupuk. Bd Plii d Pgbg Pri Dpr Pri. Bogor. Dor, J.W. d T.B.Prki. 1999. Quiiv Idiors of Soil Quliy: A Miiu D S. I: Dor, J.W. d A.J. Jos (Eds). 1999. Mhods for Assssig Soil Quliy. Soil Si Soiy of Ari, I. Wisosi. Hrdjowigo, S. 1992. Ilu Th. Mdy Sr Prks. Jkr. Proyo. 2005. Alisis Idks ulis Th Pri di Lh Pri di Lh Psir Pi Ss Yogykr. Ilu Pri vol. 12 o. 2 : 140-145 Plsr, E.J. 2003. Soil Si d Mg (4 h d). Thoso Lrig, I. Nw York. Puslik. 1997. riri ssui Lh Uuk oodis Pri. Bd Plii d Pgbg Pri. Bogor. Suwibi, A.D., M. Muryoo, d Hdry. 2011. Pgruh Pupuk Nirog Trhdp Prubuh d Produkivis Tbku (Nioi bu l.) Vris Prk Pd pd Populsi 45.000/h di bup Pks, Jw Tiur. Skripsi. FMIPA. Isiu Tkologi Spuluh Nopbr. Surby. Siswo. 2004. Pgbg Tbku Uggul di Sup. UPN Vr. Surby Wirso, Sugg. 2005. subur Th: Dsr sh d ulis Th. Yogykr: Gv Mdi. Brkl Ilih PERTANIAN. Volu x, Noor x, Bul xxxx, hl x-x.